آرای قضایی

در دعوی اثبات مالکیت مفروزی نسبت به یک زمین مسکونی، وجود نسق زراعی بنام خواهان و پدرش و همچنین تصرف طولانی مدت آنان می تواند اماره صحت ادعای وی در مالکیت مفروزی باشد.

اعتراض به آراء صادره از کمیسیون‌های شبه قضائی به لحاظ اینکه دعوی راجع به صحت و سقم آنها مطرح شده و به تشخیص آنها اعتراض و ابطال آنها خواسته می‌شود، قابلیت فرجامخواهی در دیوان عالی کشور را ندارد. -

اعتراض به حکم صادره در دعوی اعسار ازپرداخت هزینه دادرسی مرحله فرجامی، قابل رسیدگی در دیوان عالی کشور نیست؛ زیرا دعوی اعسار، از جمله دعاوی غیرمالی است و مستقلا قابلیت فرجام خواهی ندارد و همچنین حکم اعسار، از متفرعات دعوی اصلی نیز محسوب نمی شود تا از این بابت به تبع فرجام‌خواهی از حکم اصلی، قابل فرجام‌خواهی باشد.

در صورتی که زوجه ابتدا از طریق اجرای ثبت اقدام به وصول مهریه نموده و حسب اعلام اداره ثبت، عملیات اجرائی (ولو به غلط) به اتمام رسیده باشد، مطالبه مجدد مهریه، از طریق مراجع قضائی وجهه قانونی ندارد؛ بلکه در صورتی که وی مدعی اشتباه در محاسبه مهریه باشد می بایست ابتدا درخواست ابطال یا اصلاح اجراییه را مطرح کند و در صورت ابطال آن، مهریه را از دادگاه مطالبه کند.

در دعوی طلاق از ناحیه زوجه، در صورت احراز عسر و حرج و صدور حکم الزام به مطلقه نمودن زوجه، ضروریست دادگاه در حکم خود به تعیین تکلیف حقوق ناشی از زوجیت بپردازد و صرف ارجاع به سایر پرونده های مربوطه، کافی نیست.

(1)- نظر به اصل استصحاب و دیگر اصول عقلی، هیچ کس را پس از رسیدن به سن بلوغ به عنوان جنون یا عدم رشد نمی توان محجور تلقی کرد مگر در صورتی که فساد بر اصول فوق وارد شود. (2)- مسائلی چون اختلال شناخت، کاهش شنوائی و قادر نبودن به اداره امور شخصی، لزوما جنون یا سفه را توجیه نمی کند؛ هر چند ممکن است از موارد ضم امین باشد.

صدور حکم محکومیت متهم بدون توجه به قوانین مرور زمان، از موارد تجویز اعاده دادرسی نیست.

نحله در طول اجرت المثل است و بنابراین در مواردی می توان حکم به صدور نحله نمود که شرایط صدور حکم به اجرت المثل محقق نشده باشد.

تجدیدنظرخواهی در مهلت واخواهی ، به منزله واخواهی بوده و بنابراین رای صادره در این خصوص از سوی مرجع تجدید نظر به دلیل نداشتن صلاحیت مقتضی نقض می باشد.

در جرایم مواد مخدر مستوجب اعدام،رسیدگی و صدور حکم بدون حضور وکیل، متهم فاقد وجاهت قانونی است.

مقصود از ارجاع به کارشناس در تشخیص وقوع غبن فاحش، تعیین قیمت روز معامله با رعایت کلیه جوانب قضیه است؛ اما احراز غبن یک امر قضائی است که تنها در صلاحیت دادگاه می باشد؛ بنابراین درخواست دادگاه از کارشناس، مبنی بر اظهارنظر در خصوص تحقق غبن فاحش، امری خارج از وظیفه کارشناس است. عنوان: درخواست تائید فسخ معامله به جهات متعدد پیام: در صورتی که درخواست تأیید فسخ معامله، به دو جهت مختلف مطرح شده و هم به غبن فاحش و هم به کسر مساحت مبیع استناد شود، دادگاه مکلف است به هر دو جهت رسیدگی و در مورد هر دو تعیین تکلیف نماید.

در مواردی که در خصوص امور موضوعی پرونده (تصرفات موکل)از وکیل خواهان سوال می شود و او اظهار بی اطلاعی می نماید اگر با تحقیق و معاینه محلی و با اختیار حاصله از ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی موضوع نفیا یا اثباتا قابل احراز باشد دادگاه نمی تواند قرار ابطال دادخواست صادر کند ولو آنکه موضوع موثر در دعوی باشد.

تعیین تکلیف حقوق مالی زوجه ضمن رای طلاق، صرفا در فرض اقامه دعوا از جانب زوج پیش بینی شده و هدف از آن جهت جلوگیری از اختیار مطلق زوج در مطلقه ساختن زوجه است.

چنانچه دادخواست فرجام خواهی قبل از قطعیت رأی و انقضاء مهلت بیست روزه تجدیدنظر خواهی تقدیم شود، تجدیدنظر خواهی تلقی شده و جهت رسیدگی به محاکم تجدیدنظر استان ارسال می گردد؛ زیرا مواعد قانونی برای تجدیدنظر یا فرجام از قواعد آمره دادرسی بوده و قابل اسقاط نمی باشند.

در موردی که احتمال بچه دار شدن زوج از طریق طبیعی بسیار پایین است شرط ضمن عقد و وکالت زوجه در طلاق محقق می شود اگر چه امکان باروری از طریق لقاح مصنوعی و سایر روش های آزمایشگاهی موجود باشد.

طلاق خلع، طلاقی است که به درخواست زوجه انجام می شود و زوجه برای جلب موافقت زوج با طلاق، تمام یا قسمتی از مهریه یا غیر آن را به زوج بذل می نماید، بنابراین در مواردی که زوج متقاضی طلاق می باشد طلاق خلعی نخواهد بود حتی اگر زوجه تمام یا بخشی از مهریه خود را بذل نماید. عنوان: ضمانت اجرای صدور گواهی عدم امکان سازش بدون اخذ نظر داور پیام: در دعوی طلاق، دادگاه باید پیش از صدور رأی، نظریه داوران طرفین را اخذ نماید و در صورت عدم اجرای قرار داوری از جانب داور، دادگاه باید داور دیگری را تعیین نماید تا داوری را انجام دهد. در غیر این صورت رای صادره قابل نقض در دیوان خواهد بود.

واگذاری اراضی کشاورزی به زارعین صاحب نسق و تشخیص استحقاق و تعیین مقدار زمینی که به هر یک واگذار می شود بر اساس ضوابط قانون اصلاحات ارضی می باشد و در صورتی که در نحوه واگذاری یا تنظیم سند اشتباهی رخ دهد و دعوی اصلاح سند رسمی نسقی اقامه گردد رسیدگی به آن در صلاحیت شورای اصلاحات ارضی است.

در جرائم منافی عفت، صدور حکم بر اساس تحقیقات مرجع انتظامی فاقد وجاهت قانونی است.

در صورتی که بر اساس رأی کمیسیون ماده 12 زمین شهری، زمینی موات اعلام شده و سند آن بنام دولت انتقال داده شود، تا زمانی که این رأی به موجب احکام دادگاه های ذی صلاح ابطال نشود ، صدور حکم به ابطال سند رسمی قابل پذیرش نبوده و دعوی مربوطه قابل استماع نیست.

بیماری روانی اختلال هذیانی از مصادیق جنون و از موانع مسئولیت کیفری نیست.

جهت تحقق خیار غبن دو شرط لازم است: 1- زیادت یا کاهش فاحش قیمت که در زمان معامله قابل مسامحه نباشد. 2- نداشتن علم و آگاهی به قیمت مذکوردر زمان عقد؛ که رابطه این دو شرط طولی بوده و باید ابتدا جهل نسبت به قیمت ثابت شود و بعدا دادگاه جهت احراز شرط دیگر و برآورد قیمت واقعی مبیع در زمان عقد، موضوع را به کارشناس ارجاع دهد. عنوان: نحوه تشخیص بیع محاباتی پیام: جهت تشخیص ماهیت بیع محاباتی، باید به قصد واقعی طرفین عقد توجه کرد و اگر معلوم شود که قصد آن دو از عقد بیع مذکور، هبه بوده، باید مقررات عقد هبه را بر روابط طرفین حاکم دانست. عنوان: خیار غبن در بیع محاباتی پیام: گاهی در روابط اقتصادی به لحاظ امور عاطفی و مانند آن، تعمدا مبلغ ارزش عوضین مورد توجه قرار نمی گیرد و ارزش مبیع و ثمن بیش از حد متفاوت است، این عدم تعادل « محابات » بوده و به چنین بیعی، بیع محاباتی می گویند که دربیع محاباتی خیار غبن راه ندارد.

صدور حکم به تقسیط مهریه، مانع از آن نمی شود که اگر زوج در آینده اموالی بدست آورد، زوجه برای وصول تمام یا قسمتی از مهریه، بصورت یکجا اقدام کند.

(1)- اظهار نظر ارشادی قاضی دادگاه، از موجبات رد دادرسی و صدور قرار امتناع از رسیدگی به جهت اظهارنظر سابق در خصوص موضوع، نیست. (2)- در صورتیکه صیغه طلاق، بدون مراجعه به دادگاه و رعایت تشریفات قانونی، بر طبق تشریفات شرعی (توسط مجتهد مسلم با اذن ولی امر و درحضور شهود)، جاری شده باشد، طلاق به درستی واقع شده و دادگاه مکلف به صدور دستور ثبت این واقعه به دفاتر ثبت احوال است.

خسارت تأخیر تأدیه وجه چک، صرفا نسبت به صادر کننده قابل مطالبه است و طرح این دعوی به طرفیت ظهرنویسان و ضامنین محکوم به رد است. عنوان: حسن نیت شخص ثالث دارنده چک پیام: در مواردی که در متن چک به سابقه پرونده کیفری میان صادرکننده و دارندگان چک تصریح شده است، حسن نیت انتقال گیرنده چک به عنوان شخص ثالث، مورد تردید قرار می گیرد.

در تعهدات مربوط به تحویل وجه نقد، تعیین وجه التزام یا خسارت تأخیر تأدیه قراردادی از نوع وجه نقد، ربا محسوب می شود؛ بنابراین از آنجایی که شرط تعیین ربا باطل و غیر قابل اعتنا است، درچنین مواردی صرفا از تاریخ مطالبه طلب، با احراز تمکن مدیون و تغییر فاحش در قیمتها برابر شاخص تورم بانک مرکزی، امکان مطالبه کاهش ارزش پول قابل بررسی است.

اعمال مقررات مربوط به مجازات جایگزین حبس منوط به گذشت شاکی نیست. (مهری)

در صورت امتناع اولیای دم از استحلاف متهم ،صدور حکم برائت متهم فاقد توجیه قانونی است و دعوی متوقف می گردد.

ادعای عسر و حرج زوجه به دلیل بلاتکلیفی او در زندگی مشترک در صورتی به عنوان یکی از جهات طلاق مورد توجه دادگاه قرار می گیرد، که این امر ناشی از اقدام خود زوجه نباشد بلکه در نتیجه سوءرفتار زوج به وجود آمده باشد.

اقرارنامه رسمی شاکی مبنی بر طرح شکایت اشتباه و یقین به بی گناهی محکوم علیه، موجب تجویز اعاده دادرسی است.

در صورتی که خواهان مابه التفاوت ثمن حین المعامله را تا زمان تقدیم دادخواست مطالبه کند، صدور حکم به پرداخت این مبلغ تا "زمان پرداخت وجه"، خارج از خواسته خواهان بوده و موجب نقض رأی در دیوان عالی کشور می باشد.