آرای قضایی مرتبط با ماده 336
قانون مدنی — ۱۴۹ مورد
هر گاه کسی بر حسب امر دیگری اقدام به عملی نماید که عرفا برای آن عمل اجرتی بوده و یا آن شخص عادتا مهیای آن عمل باشد عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است.
تبصره
(الحاقی 1385/05/09) - چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا به عهده وی نبوده و عرفا برای آن کار اجرتالمثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرتالمثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم مینماید.
- اعمال شرط تنصیف دارایی در طلاقنظربه اینکه زوجه فرجام خواه حسب مندرجات پرونده اجرایی مربوط به تمکین که خلاصه ان در صورتمجلس دادگاه منعکس گردیده، ناشزه و متخلف از وظایف همسری محسوب بوده و درنتیجه از بابت شرط تنصیف دارایی حقوقی برای وی متصور نخواهد بود و از سویی اموالی که زوج بعد از ازدواج خود با زوجه از محل فروش مال قبل از ازدواج خود بدست اورده اموال مشمول شرط تنصیف دارایی محسوب نبوده تا زوجه ذیحق در این اموال از بابت شرط تنصیف بوده باشدلذا فرجامخواهی صورت گرفته از سوی زوجه نسبت به شرط تنصیف دارایی مردود است.
- وضعیت استرداد جهیزیه در فرض تعویض اقلام آندر صورتی که جهیزیه زوجه تعویض شده باشد مشمول عنوان جهیزیه نیست؛ چرا که جهیزیه صرفا شامل اقلامی می باشد که زوجه بدو شروع زندگی مشترک با خود به خانه همسرش می آورد و به عنوان اثاث خانه در اختیار مرد قرار دهد و در صورتی که اقلام در طی زندگی مشترک مستهلک و مجددا خریداری شود، جزء جهیزیه نبوده و واژه جهیزیه بر آن مصداق پیدا نمی کند.
- بار اثبات عدم تبرع در مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیتدر اجرت المثل زوجه، اگر چه اصل بر عدم تبرع می باشد اما ظاهر و معمول این است که زن به نحو مجانی امور خانه داری را انجام می دهد. بنابراین اصل و ظاهر در تعارض می باشند و به دلیل آنکه ظاهر از امارات قضایی محسوب می شود و اماره در تعارض با اصل، همواره مقدم خواهد بود، بار اثبات عدم تبرع به عهده زوجه قرار دارد.
- تعیین نفقه ایام عده در حکم طلاق خلعدر طلاق رجعی ، نفقه عده نیز بعهده زوج است و در این راستا دادگاه باید نفقه مناسبی برای این ایام تعیین نماید.
- اماره تبرعی بودن خانهداری زن در منزل شوهردر خصوص اجرت المثل ایام زوجیت باتوجه به اذعان زوجه به انجام امورات منزل به خواست و اراده خود و با قصد تبرع و بدون انگیزه جهت دریافت اجرت المثل کارهای انجام شده در منزل مشترک و امعان نظر در تبصره الحاقی به ماده ۳۳۶ قانون مدنی که زوجه را صرفا در صورت تعلق عرفی امورات انجام شده به اجرت المثل و انجام ان امور با دستور زوج و با قصد عدم تبرع ، مستحق اجرت المثل ایام زوجیت می داند.بنابراین دادگاه خوانده را مستحق اجرت المثل ایام زوجیت نمی داند.
- اجرت المثل ایام زوجیتبا توجه به اظهارات زوجه با این مضمون که در طول ایام زوجیت اجرت المثل خود را مطالبه نکرده و مجبور به انجام کارهای خانه داری بوده و دعوی مورد پذیرش زوج بوده و النهایه با لحاظ سال های زندگی مشترک ( حدود ۴ سال ) و توان مالی زوج مبلغی تعیین می شود.
- ارتباط اجرت المثل با نحلهمطابق ماده 29 قانون حمایت خانواده دادگاه باید ضمن رای خود اجرت المثل ایام زوجیت طرفین مطابق تبصره ماده (۳۳۶) قانون مدنی را تعیین نماید همچنین با توجه به بند ب تبصره ۶ ماده واحده قانون اصلاح مقررات طلاق، دادگاه موظف است در خصوص نحله اتخاذ تصمیم نماید.
- احراز قصد تبرع در مطالبه اجرت المثل ایام زوجیتهرگاه تبرع زن در انجام کارهای منزل اثبات نشود، مستحق اجرت المثل است و اگر زوجه عنوان کند که قصدم گرفتن مزد نبوده و هدف تحکیم خانواده در زندگی بوده است از این کلام نمی توان قصد تبرع او را احراز کرد.
- اصل تبرع درخصوص اجرت المثل ایام زوجیتاصل بر عدم تبرع خدمات زوجه در ایام زوجیت بوده مگر اینکه زوج دلیلی بر تبرعی و مجانی بودن ان ارائه نماید. ظهور عرفی بر مجانی بودن خدمات زوجه با توجه به قوانین و مقررات موضوعه در ارتباط با حقوق زنان و تغییرات در عرف جامعه امری معلوم الحصول و قطعی و مسلم نیست تا قابلیت معارضه با اصل قانونی یاد شده را داشته و مقدم بر اصل باشد.
- اثر عدم تمکین بر اجرت المثل زوجهثبوت عدم تمکین زوجه و تخلف وی از وظایف همسری، مسقط حقوق وی از بابت اجرت المثل ایام زندگی مشترک نمی باشد زیرا اجرت المثل دارای مبنای قانونی مقرر در تبصره الحاقی به ماده ۳۳۶ قانون مدنی بوده و تمکین زوجه از شرایط مقرر در آن نیست.
- اصل حاکم بر مطالبه اجرت المثل ایام زوجیتدر مورد اجرت المثل ایام زوجیت قصد تبرع امری خلاف اصل می باشد که باید از ناحیه مدعی ( زوج ) به اثبات برسد.
- حقوق مالی زوجه در طلاق به درخواست زوجدر طلاق به درخواست زوج، دادگاه صادر کننده گواهی عدم امکان سازش مکلف است راسا تکلیف جهیزیه، مهریه، نفقه زوجه، اجرت المثل و سایر حقوق زوجه و امور مالی زوجین را روشن نماید.
- رأی قضایی شماره 1.4004039000249867E+17رأی دادگاه بدوی پرونده کلاسه *تصمیم نهایی شماره * خواهان: خانم م. خ. فرزند م. با وکالت اقای م. ک. فرزند ا. به نشانی * خوانده: اقای ع. ا. فرزند ح. به نشانی * خواسته: ط
- اجرت المثل زوجه و تفویض بضع1. در مانحن فیه که به جهت مفقودی سند ازدواج خواهان و مورث خواندگان میزان مهریه زوجه معلوم نیست، دادگاه اصل زوجیت دائم و انجام مواقعه را محرز می داند و موضوع را از مصادیق تفویض بضع می داند که تعیین مهرالمثل در ان لازم است و مستندا به مواد ۱۰۸۷ و ۱۰۹۱ قانون مدنی و نظر به نظریه کارشناس رسمی دادگستری، میزان مهرالمثل خواهان را چهل میلیون تومان تعیین و در اجرای ماده ۱۱۰۲ و ۱۰۸۲ قانون مدنی خواندگان را به پرداخت مهرالمثل یادشده از ماترک متوفی مشارالیه در حق خواهان محکوم می نماید. 2.در خصوص موضوع مطالبه اجرت المثل زوجه،اصل بر عدم تبرع است و اثبات خلاف آن بر ذمه خوانده(ورثه مورث) است.
- اصل اولیه بر تبرعی بودن اعمال و خدمات و اقدامات زوجه در منزل مشترکقانونگذار در تبصره ذیل ماده ۳۳۶ قانون مدنی الحاقی ۱۳۸۲ اخرین اراده تقنینی و تشریعی خود را که در واقع تخصیص عمومات ماده ۳۳۶ بوده است بیان نموده و به موجب تبصره مزبور اثبات غیرتبرعی بودن اعمال صورت گرفته از سوی زوجه در طول زندگی مشترک را بر عهده مدعی ان نهاده و بر این اساس اصل بر تبرعی بودن اعمال و خدمات و اقدامات رایج و معمول قرار گرفته است
- ارتباط نحله و شرط تنصیف داراییعدالت و نظم اجتماعی ایجاب می کند که تمامی تعهداتی که در عقد نکاح مورد توافق طرفین قرار گرفته اجرا گردد زیرا در صورت وجود حقوق متعدد با مبانی متفاوت، اصل بر لزوم اجتماع آنهاست. بنابراین از منظر حقوقی جمع بین وصول نحله با شرط تنصیف دارایی در واقع جمع بین مسئولیت ناشی از قرارداد و مسئولیت ناشی از قانون است و منعی ندارد.
- تعیین اجرتالمثل توسط دادگاه با وجود اعمال شرط تنصیف داراییشرط تنصیف مال که برابر عقد لازم و نکاح بین طرفین برقرار شده است یک تاسیس حقوقی جدید محسوب می شود و منافاتی با درخواست اجرت المثل ایام زوجیت ندارد.
- شرایط درخواست طلاق از سوی زوجدر زمان ما عادتا زوجه در زندگی مشترک با قصد اخذ اجرت المثل نسبت به انجام امور منزل اقدام نمی نماید. ولی زوجه بطور تلویحی بنا به دستور زوج به امورات منزل می پردازد و علی الاصول چنانچه زوجه کارهای داخل منزل را انجام ندهد مورد اعتراض زوج قرار می گیرد. بنابراین دستور زوج مفروض است
- (1)- جمع نحله و اجرت المثل (2)- نحوه تعیین شرط تنصیف دارایی(1)- نحله بدل اجرت المثل ایام زندگی مشترک محسوب می شود و اجتماع این دو قانونا مقدور نمی باشد بعلاوه در تشخیص و تعیین میزان نحله استحقاقی زوجه کلیه عوامل موثر در موضوع از جمله سنوات زندگی مشترک و نوع کارهای انجام شده از سوی زوجه مورد لحاظ قرار می گیرد. (2)- میزان استحقاق زوجه از بابت شرط تنصیف تا نصف دارایی زوج بوده و تشخیص میزان آن هم با دادگاه خواهد بود و جهت تشخیص میزان استحقاق زوجه درخصوص مورد هم شناسایی و احراز کلیه اموال موجود زوج بدست امده در ایام زوجیت ضرورتی نخواهد داشت
- اجرت المثل ایام زوجیتاصل بر استحقاق زوجه نسبت به اجرت المثل ایام زندگی مشترک است و اگر از ناحیه زوج دلیلی بر تبرعی بودن انجام امور و کارهای منزل ارائه نگردد استحقاق زوجه نسبت به اجرت المثل محرز خواهد شد.
- اجرت المثل ایام زوجیتنحله با اجرت المثل قابل جمع نبوده و با توجه به ثبوت استحقاق زوجه نسبت به اجرت المثل و لحاظ ان در دادنامه بدوی بعنوان بخشی از حقوق استحقاقی نامبرده استحقاق وی نسبت به نحله ایام زوجیت موضوعا منتفی بوده و عدم تعیین ان مغایرتی با موازین قانونی ندارد
- اصل تبرع درخصوص اجرت المثل ایام زوجیتاصل بر عدم تبرع عامل است و ماده ۳۰ قانون حمایت خانواده اثبات تبرعی بودن را بر عهده زوج قرار داده است. در نتیجه، مطالبه نکردن اجرت توسط زوجه در طول زندگی مشترک دلیل عدم استحقاق نمی باشد.
- شرط تنصیف دارایی در فرض انتقال مال توسط زوجدرخصوص شرط تنصیف دارایی زوج، ملاک تحصیل مال در مقطع زمانی زندگی مشترک است. بنابراین اگر زوج مال را به دیگری انتقال داده باشد باید پاسخگوی ثمن دریافتی باشد.
- استناد به احکام شرعی اقلیت های مذهبی در خصوص اجرت المثل ایام زوجیتمبنای مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت، ضمان ناشی از استیفاء از عمل غیر می باشد که یکی از مبانی مسئولیت مدنی است و از شمول احکام مربوط به احوال شخصیه افراد خارج است؛ بنابراین اگر طرفین از اقلیت های مذهبی بوده (اهل سنت، پیرو مذهب حنفی) و در مذهب آنان، اجرت المثل ایام زوجیت تعریف نشده باشد، این امر مانع از استحقاق زوجه نسبت به اجرت المثل نیست.
- اثر عدم مطالبه اجرت المثل ایام زوجیتعدم مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت از ناحیه زوجه، در طول زندگی مشترک و تا پیش از حصول اختلاف ، دلالت بر قصد تبرع وی نداشته و موجب سقوط حق و ادعای او نیست. عنوان: بار اثبات در دعوی مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت پیام: صرف بیان قصد عدم تبرع از جانب زوجه (در خصوص انجام کارهای منزل) جهت استحقاق ایشان به دریافت اجرت المثل ایام زندگی مشترک، کافی بوده و وی برای اثبات این امر، نیازی به ارائه دلیل ندارد بلکه زوج می بایست قصد تبرع زوجه را اثبات کند.