آرای قضایی مرتبط با ماده 1128

حسب عرف جامعه، تحصیلات و مدرک دانشگاهی، وصف مقصود طرفین در عقد ازدواج نیست و به صرف ذکر دانشجو بودن زوج در عقدنامه و بدون تصریح آن بعنوان شرط، نمی توان گفت عقد مبنیا بر این وصف و شرط واقع شده است. بنابراین با کشف خلاف آن، زوجه دارای حق فسخ نیست.

جلب نظر کارشناس برای تشخیص صحت و سقم ادعا در فرضی ضرورت دارد که قراین و شواهدی ظنی بر صحت ادعا موجود باشد و قاضی برای حصول علم، با تشخیص فنی بودن قضیه، موضوع را به کارشناس ارجاع دهد؛ بنابراین اگر وضع ظاهر دلالت بر خلاف ادعا داشته و نادرستی ادعا برای قاضی محرز باشد، نیازی به ارجاع کارشناسی نیست. زیرانظر کارشناس دلیل محسوب نمیشود و صرفا طریق حصول علم در امور ظنی است.

در عقد نکاح می توان "تابعیت ایرانی" را به عنوان یکی از اوصاف طرفین عقد نکاح شرط نمود.

بر اساس قانون و عرف شخصی که فاقد همسر باشد، مجرد محسوب می شود و صرف ازدواج سابق و متارکه، موجب ایجاد وصف تاهل برای فرد نیست. بنابراین در صورتی که در سند نکاح به مجرد بودن زوج اشاره شده اما متعاقبا، ازدواج سابق وی کشف شود، این امر موجب ایجاد حق فسخ برای زوجه نیست.

درصورتی که زوجه در نتیجه یک بیماری پوستی دارای ضایعاتی بر روی بدن خود باشد، اما آن را پیش از عقد نکاح سوختگی اعلام کند، اطلاع نسبی زوج از وجود این مشکل، مانع از حق فسخ وی نیست. زیرا بیماری، جنبه فرایندی داشته و قابل تکرار است و با سوختگی که امری اتفاقی و دفعتا می باشد فرق دارد و زوج صرفا در همین چهارچوب (سوختگی) نقص وی را پذیرفته است.

درصورت جمع شرایط لازم جهت تحقق حق فسخ نکاح به دلیل احراز تدلیس زوجه در ازدواج، صدور قرار منع تعقیب در خصوص شکایت کیفری زوج دایر بر فریب در ازدواج، مانع از اعمال این حق و بطلان دعوی فسخ نکاح نیست. عنوان: تشخیص رعایت فوریت اعمال حق فسخ نکاح پیام: درصورتی که زوج پس از اطلاع از سبب فسخ نکاح، ابتدا شکایت کیفری طرح کرده و سپس دعوی حقوقی فسخ نکاح مطرح کند، حق فسخ وی به دلیل عدم رعایت فوریت ساقط نمی شود چرا که تاخیر صورت گرفته غیرمتعارف نیست.

ضعف یا نقص در بینایی زوجه مطلقا مجوز فسخ نکاح نیست؛ بلکه صرفا در این سه مورد امکان فسخ نکاح به این دلیل وجود دارد: 1-اشتراط لفظی صریح عدم نقص ضمن عقد؛ 2-توصیف زوجه ضمن عقد به نحوی که نشان از عدم نقص وی داشته باشد، 3-توافق بر عدم نقص قبل از عقد و وقوع عقد مبنیا بر همان توافق.

با توجه به اینکه طبیعت جسمی افراد در رنگ موی سر متفاوت است، سفیدی موی سر زوجه، از عیب موجب فسخ نکاح، محسوب نمی شود؛ و از آنجایی که معمولا هنگام عقد ازدواج، صفت سفیدی یا سیاهی موی سر زن متبادر به ذهن هیچ مردی نیست، عقد متباینا بر آن واقع نمی شود. به ویژه که با امکانات موجود در جامعه امروز، افراد می توانند به دلخواه خود رنگ مو را تغییر دهند.

اگر زوجه علی رغم آگاهی از بیماری پوستی غیر قابل علاج خود، در زمان عقد در این باره سکوت کند؛ تدلیس در عقد نکاح محقق می شود و زوج حق فسخ نکاح را دارد، زیرا عقد نکاح متباینا بر سلامت جسمی و روانی واقع می شود. عنوان: فوریت در فسخ نکاح پیام: فوریت خیار فسخ موکول به علم متقاضی فسخ به فوریت فسخ است و گذشت زمان 7 ماه از تاریخ نکاح تا اقامه دعوای فسخ نکاح، عرفا به منزله رعایت وصف فوریت است. عنوان: مصداق فسخ نکاح مستند به عدم سلامت پیام: اگر بیماری پوستی نوروفیبروماتوز بیش از یک سوم بدن زوجه را فرا گرفته باشد از مصادیق عدم سلامتی جسمی است و زوج حق فسخ نکاح دارد.

1- صرف اینکه در صفحه سند ازدواج و در قسمت مربوط به مشخصات زوج، در مقابل شغل وی واژه لیسانس قید شده باشد، نمی تواند دلیل بر اشتراط آن میان طرفین محسوب شود، به نحوی که بتوان گفت عقد نکاح مبنی بر آن واقع شده است. بنابراین در صورتی که کشف شود وی فاقد این مدرک است، حق فسخی برای زوجه حاصل نمی شود. 2- در فرضی که زوجه دارای مدرک فوق لیسانس و مدس دانشگاه بوده و زوج نیز خود را دارای مدرک لیسانس معرفی کند، کشف این حقیقت که زوج فاقد مدرک لیسانس است برای زوجه حق فسخ ایجاد نمی کند. زیرا بنابر داوری عرف ازدواج با چنین تفاوتی در مدرک تحصیلی بلااشکال و مسبوق به سابقه است و عرفا مدرک لیسانس زوج، وصف اساسی مقصود زوجه محسوب نمی شود.

درعقد نکاح، دوشیزه بودن زوجه وصف کمال برای وی محسوب می شود اما مطلق عدم سابقه ازدواج هرکدام از طرفین، عرفا وصف مقصودی برای دیگری محسوب نیست تا علیرغم عدم اشتراط صریح آن، عقد مبینا بر آن واقع شود. بنابراین در فرض باکره ماندن زوجه، عدم اطلاع زوج از ازدواج سابق وی، موثر درمقام نبوده و موجد هیچ حقی برای او نیست.

مقصود از سلامت روحی و جسمی متعارف هر یک از زوجین آنست که هر کدام از آنان در حین عقد نکاح مبتلا به بیماری غیر قابل علاج یا صعب العلاج نباشند؛ به نحوی که برای طرف مقابل مخاطره آمیز بوده یا موجب اختلال درروابط زناشویی و زندگی مشترک شود. عنوان: تاثیر فقدان وصف سلامت زوجین بر نکاح پیام: بر حسب داوری عرف، سلامت روحی، روانی و جسمی هریک از زوجین، وصف مقصود طرف مقابل در امر ازدواج است. بنابراین حتی اگر صریحا این امر در نکاح شرط نشده باشد، سکوت طرفین بر اساس داوری عرف تفسیر شده و عقد متبانیا بر شرط سلامت زوجین منعقد می شود.

برای تعیین ضابطه تشخیص سلامتی زوجین به عرف رجوع می شود و داوری عرف مبتنی بر سلامتی نسبی هر یک از زوجین بوده نه سلامتی کامل و مطلق آنان و مقصود عرف از سلامتی نسبی نیز این است که هر یک از زوجین فاقد بیماری غیر قابل علاج یا صعب العلاج مخاطره آمیز باشند.

عقب ماندگی ذهنی زوجه از عیوب موجب فسخ نکاح مندرج در قانون مدنی نیست؛ بنابراین درخواست فسخ نکاح به دلیل صدور حکم حجر ناشی از عقب ماندگی ذهنی وی پذیرفته نمی شود.

صرف ازدواج سابق زوجه در صورتی که وی باکره غیر مدخوله باشد موجب تحقق تدلیس و از موجبات فسخ نکاح توسط زوج نیست.

در صورتی که قبل از عقد، زوج به نحو کلی و اجمالی در جریان این امر که زوجه در سلامت کامل جسمی به سر نمی برد قرار گرفته و نسبت به آن علم پیدا کرده است؛ درخواست فسخ نکاح به این دلیل قابل پذیرش نیست.

سابقه عقد نکاح زوج که منتهی به متارکه قبل از زفاف شده عیب محسوب نمی شود و بر فرض که عیب محسوب شود در صورتی از موجبات فسخ نکاح است که عدم آن در ضمن عقد نکاح، یا به صورت توصیف عاقد و یا شرط بنایی قبل از اجرای صیغه عقد نکاح شرط شده باشد.

زوج در صورتی می تواند به علت بیماری زوجه تقاضای فسخ نکاح نماید که: 1-ثابت کند زوجه در حین عقد نکاح مبتلا به آن بیماری بوده؛ 2- عیب مذکور جزء عیوب موجب فسخ نکاح مندرج در قانون باشد. عنوان: درخواست فسخ نکاح به استناد عیوب زوجه پیام: در صورتی که صفت سلامت زوجه در حین عقد یا قبل از آن مطرح نشده و در ضمن عقد ولو به صورت توصیف، شرط نشده و عقد نکاح متبانیا بر آن نیز جاری نشده است؛ بنابراین وجود عیب در حین عقد و کتمان آن از سوی زوجه یا ولی او و یا سکوت آنان و اعتقاد و باور زوج به سلامت زوجه تدلیس موجب فسخ نکاح نیست.

عیوب زوجه که مشمول یکی از بندهای احصایی در قانون مدنی نباشد موجب فسخ نکاح توسط زوج نیست؛ مگر اینکه در عقد شرط شده باشد و یا عقد بر مبنای آن واقع شده باشد.

اختلال در شخصیت و بیماری روحی و روانی ولو به صورت حاد، با توجه به تعاریف دقیق علمی، جنون محسوب نشده و سابقه بیماری روحی و یا ادامه آن بعد از وقوع عقد نکاح و پیگیری درمان بیماری، به تنهایی موجبی برای فسخ نکاح نیست.

صرف قید واژه لیسانس در صفحه مربوط به مشخصات زوج در سند ازدواج، نمی تواند دلالت بر اشتراط صریح صفت مذکور برای زوج به نحوی که عقد نکاح بین طرفین بر اساس آن منعقد شده ، داشته باشد؛ به علاوه؛ این امر عرفا هم یک شرط ضمنی محسوب نمی شود که علیرغم عدم اشتراط و تصریح آن در سند ازدواج، عقد نکاح مبنیا بر آن واقع شود بنابراین دادخواست فسخ نکاح به دلیل فقدان وصف مذکور ، محکوم به رد است.

هرچند که ثبت نکاح دایم الزامی بوده و تخطی از آن مستوجب تعقیب کیفری است، اما ثبت رسمی جزء ارکان صحت عقد نکاح نیست؛ بنابراین دعوی فسخ نکاح تنظیم شده به موجب سند عادی قابل استماع و رسیدگی است.

بیماری چشمی زوجه از عیوب موجب فسخ نکاح نیست؛ همچنین درخواست فسخ نکاح به علت مذکور در صورتی که طرفین از وجود بیماری اطلاع نیز نداشته اند محکوم به رد است؛ زیرا در این فرض، وقوع عقد نکاح بر مبنای سلامت زوجه از عیب مذکور امکانپذیر نیست.

در دعوی فسخ نکاح به دلیل بیماری یکی از زوجین، طرف مقابل از تاریخ اثبات بیماری مورد نظر، حق فسخ خواهد داشت. بنابراین مبدا زمانی محاسبه فوریت در اعمال خیار، تاریخ اثبات بیماری منتسب به شخص است.

در صورت وقوف اجمالی زوج بر عدم سلامت زوجه پیش از عقد و اشراف وی نسبت به نوع بیماری بعد از عقد، اقدام او در ازاله بکارت زوجه موید انصراف از حق فسخ عقد نکاح بر اساس قاعده اقدام است.