آرای قضایی مرتبط با ماده 336
قانون مدنی — ۱۴۹ مورد
هر گاه کسی بر حسب امر دیگری اقدام به عملی نماید که عرفا برای آن عمل اجرتی بوده و یا آن شخص عادتا مهیای آن عمل باشد عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است.
تبصره
(الحاقی 1385/05/09) - چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا به عهده وی نبوده و عرفا برای آن کار اجرتالمثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرتالمثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم مینماید.
- اصل حاکم در مطالبه اجرتالمثل توسط زوجهاصل بر استحقاق زوجه به دریافت اجرت المثل است و زوج باید نسبت به ارائه دلیل بر عدم استحقاق اقدام نماید.
- تمیز ماهیت اجرتالمثل و اجرت عمل (حقالعمل)اجرت المثل جایی قابل کاربرد خواهد بود که کسی از مال دیگری منتفع و عین مال باقی و برای مدتی که منتفع شده، بین طرفین مال الاجاره رأی معین نشده باشد خواه بدون اذن مالک استیفاء مزبور صورت گرفته باشد خواه با اذن او. اما اجرت عمل یا حق العمل در اصطلاح فقهی به معنای خدمت و کار کارگر است بنابراین میان دو فرآیند "اجرت المثل " و اجرت عمل یا حق العمل " تفاوت های اساسی وجود داشته و اختلاط میان آن ها و درخواست هر دو در یک دادخواست، باعث مردد شدن خواسته و عدم قابلیت استماع آن شده است.
- اختلاف در نوع نکاحدر صورت اختلاف در موقت یا دائمی بودن نکاح، قول زوجه مقدم است بنابراین در فرضی که زوج یا وراث وی، ادعای موقت بودن عقد نکاح را داشته باشند ارائه دلیل بر عهده آنان است.
- (1)- مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیت پس از فوت زوج (2)- قلمرو زمانی اجرای تبصره ماده 336امکان مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت، پس از فوت زوج، در صورتی که دلیلی در جهت دستور زوج به زوجه جهت انجام کارهای منزل وجود نداشته باشد، ممکن نیست.
- اصل حاکم در دعوای مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیتدر روابط زوجین، اصل بر عدم تبرع بوده و در دعوی مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت، زوج باید انجام تبرعی را اثبات نماید.
- اصل حاکم در دعوای مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیتاصل بر عدم تبرع زوجه، در انجام کارهای ایام زندگی مشترک است زیرا نیت، از امور باطنی و قلبی بوده و در این امور، قول فاعل در تبرع یا عدم آن پذیرفته می شود.
- شرط تعیین نحله توسط دادگاهتعیین نحله از سوی دادگاه مربوط به موردی است که زوجه کارهایی را که انجام داده به قصد تبرع باشد در غیر این صورت دادگاه باید به اجرت المثل ایام زوجیت رأی دهد نه نحله.
- نسبت میان اجرتالمثل ایام زوجیت و نحلهتعیین اجرت المثل ایام زوجیت توأم با نحله صحیح نیست. همچنین میزان اجرت المثل ایام زوجیت توسط کارشناس تعیین می شود، برخلاف نحله که توسط دادگاه تعیین می شود.
- تاریخ شروع استحقاق اجرتالمثل ایام زوجیتاستحقاق در مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت از زمانی خواهد بود که زوجین زیر یک سقف زندگی مشترک را شروع کرده و زوجه زحماتی را در منزل مشترک متحمل شده باشد نه از تاریخ عقد ازدواج.
- شرایط استحقاق اجرتالمثل ایام زوجیتمحکومیت زوج به پرداخت اجرت المثل زوجه، مستلزم احراز ارکان و شرایط زیر است: 1- انجام کارهای خارج از وظایف شرعی زوجه 2- استحقاق عرفی اجرت المثل برای این امور 3- انجام این کارها با دستور زوج 4- عدم قصد تبرع زوجه
- نقش عرف در دعوی مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیتهرچند اصل بر عدم تبرع اعمال اشخاص است لیکن عرف و عادات مسلم جامعه ایران اسلامی دلالت بر مجانی بودن خانه داری زن در منزل شوهر دارد.
- اصل حاکم در دعوای مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیتبا توجه به اینکه اصل بر عدم تبرع است بنابراین زوجه می تواند اجرت کارهای انجام شده در ایام زوجیت را مطالبه نماید.
- تفسیر عبارت «حلوفصل اختلافات به شیوه مرضیالطرفینی»اگر در قرارداد تصریح شده باشد که «در صورت اختلاف، طرفین مساعی لازم در جهت رفع اختلاف به صورت مرضی الطرفین به عمل خواهند آورد»; استنباط از عبارت مرضی الطرفین، تعیین حکم (داور) مرضی الطرفین است.
- شرط مطالبه همزمان شرط تنصیف دارایی و اجرتالمثل ایام زوجیتمطالبه همزمان اعمال شرط تنصیف دارایی و اجرت المثل ایام زوجیه بر مبنای تبصره 6 ماده واحده قانون مربوط به طلاق مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام مقدور نیست ولی در صورت مطالبه اجرت المثل به نحوه جداگانه طبق تبصره ماده 336 قانون مدنی و شرط تنصیف بر مبنای ماده واحده فوق الذکر، جمع هر دو بلامانع است.
- تعیین اجرتالمثل باوجود شرط تنصیف داراییتعیین اجرت المثل به جای اجرای مقررات تنصیف دارایی درصورتی که شرایط و ضوابط شرط تنصیف دارایی فراهم است صحیح و قانونی نیست.
- شرایط استحقاق زوجه برای دریافت اجرتالمثلبا توجه به اینکه بر اساس بند 8 ماده 58 قانون حمایت خانواده 1391، قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق 1371 غیر از بند ب تبصره شش، به طور صریح نسخ شده بنابراین شرایط استحقاق دریافت اجرت المثل زمان زندگی مشترک در مواردی که زوج متقاضی طلاق است موضوعا منتفی شده است.
- تفسیر تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاقمنظور قانون گذار از تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق که در آن گفته شده: (هرگاه طلاق بنا به درخواست زوجه نباشد و نیز تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظائف همسری یا سوء اخلاق و رفتار وی نباشد به ترتیب زیر عمل می شود: الف- در صورت عدم قصد تبرع دادگاه اجرت المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می نماید. ب- در غیر مورد بند الف مبلغی را از باب نحله برای زوجه تعیین می کند) این نیست که اگر طلاق به درخواست زوجه باشد و یا طلاق ناشی از تخلف زن از وظائف همسری یا سوء اخلاق و رفتار وی باشد زوجه مستحق اجرت المثل و نحله نیست بلکه منظور قانون گذار این است در صورتی که طلاق به درخواست زوج باشد و تقاضای طلاق زوج ناشی از تخلف زوجه و سوء اخلاق و رفتار وی نباشد دادگاه بدون نیاز به دادخواست جداگانه اجرت المثل و نحله موظف است حکم مقتضی صادر نماید و لیکن در غیر صورت مذکور نیاز به تقدیم دادخواست جداگانه دارد.
- اختیار دادگاه در تعیین میزان شرط تنصیف داراییدر مورد شرط تنصیف دارایی، تعیین میزان تا نصف دارایی تحصیل شده در ایام زندگی مشترک به نظر دادگاه است.
- تعیین وظایف مالی والدین نسبت به فرزندان بالغ غیررشید در حکم طلاقهر چند به محض رسیدن اطفال به سن بلوغ، آنها از حضانت والدین خارج می شوند و به اختیار خود می توانند نزد هر یک از والدین زندگی کنند اما درصورت وقوع طلاق میان والدین، تعیین تکلیف والدین نسبت به اطفال مشترک منتفی نگردیده مادام که فرزندان به سن رشد قانونی نرسیده اند دادرس باید وضعیت فرزندان مشترک را از حیث نفقه و سایر وظایف قانونی معین نماید.
- نحوه رسیدگی دادگاه به تقاضای پرداخت اجرتالمثل ایام زوجیت در دعوی طلاقدر دعوی طلاق زوج علیه زوجه به علت عدم تمکین و سوء رفتار زوجه و تقاضای پرداخت اجرت المثل ایام زوجیت توسط زوجه در صورت طلاق، دعوت از زوجین جهت مصالحه نسبت به دعوی مطالبه اجرت المثل کار در ایام زوجیت، از قواعد آمره است که عدم انجام آن توسط دادگاه رسیدگی کننده از اسباب نقض حکم می باشد و صرف ارجاع امر به داوری جهت صلح و سازش طرفین در موضوع طلاق کافی نیست.
- اصل عدم تبرع زوجه در کارهای رایج خانهداریبه موجب سیاق و مفاد ماده 265 قانون مدنی اصل بر عدم تبرع بوده و از طرفی نیت از امور باطنی و قلبی است و مربوط به فاعل و کننده کار است و قول فاعل (زوجه) در تبرع یا عدم آن مسموع و پذیرفته است بنابراین در دعوای مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت قول زوجه مقدم است.
- مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیت پس از مفارقتعدم مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت در زمان زندگی مشترک یا بلافاصله پس از مفارقت، می تواند به عنوان قرینه ای بر قصد تبرع زوجه تلقی گردد.
- شرط تعلق اجرتالمثل ایام زوجیتاگر زوج اذن صریح یا ضمنی به انجام امور منزل دهد درصورتی که عرفا برای انجام آن اجرتی تعلق گیرد زوج موظف به پرداخت اجرت المثل است.
- شرایط مطالبه اجرتالمثل ایام زندگی مشترکصدور حکم به پرداخت اجرت المثل ایام زندگی مشترک منوط به احراز قصد عدم تبرع است و صرف ارائه دادخواست و تصریح زوجه بر غیر تبرعی بودن اقدامات، بر احراز قصد عدم تبرع او کفایت می نماید.
- نحوه احراز قصد عدم تبرع زوجه در مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیتاصل بر عدم تبرع بوده و از طرفی نیت از امور باطنی و قلبی است و مربوط به فاعل و کننده کار است و قول فاعل در تبرع یا عدم آن مسموع و پذیرفته است لذا صرف قول زوجه بر قصد عدم تبرع در دعوی مطالبه اجرت المثل ایام زندگی مشترک کفایت می کند.