لاولکس آرای قضایی مرتبط با ماده 11
قانون آیین دادرسی مدنی — ۱۷۲ مورد
دعوا باید در دادگاهی اقامه شود که خوانده، در حوزه قضایی آن اقامتگاه دارد و اگر خوانده در ایران اقامتگاه نداشته باشد، در صورتی که در ایران محل سکونت موقت داشته باشد، در دادگاه همان محل باید اقامه گردد و هرگاه در ایران اقامتگاه و یا محل سکونت موقت نداشته ولی مال غیرمنقول داشته باشد، دعوا در دادگاهی اقامه میشود که مال غیرمنقول در حوزه آن واقع است و هرگاه مال غیرمنقول هم نداشته باشد، خواهان در دادگاه محل اقامتگاه خود اقامه دعوا خواهد کرد.
تبصره- حوزه قضایی عبارت است از قلمرو یک بخش یا شهرستان که دادگاه در آن واقع است. تقسیم بندی حوزه قضایی به واحدهایی از قبیل مجتمع یا ناحیه، تغییری در صلاحیت عام دادگاه مستقر در آن نمیدهد.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوای مطالبه وجه چکدر مورد خواسته مطالبه وجه چک، خواهان مخیر به اقامه دعوا در محل اقامت خوانده، محل انعقاد عقد (منشاء صدور چک) و محل اجرای تعهد (محل صدور گواهینامه عدم پرداخت از بانک محال علیه) است.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعاوی علیه شرکت در حال تصفیهدعاوی علیه شرکت های منحل شده در حال تصفیه تا قبل از اتمام عملیات تصفیه باید در محل اقامت اصلی شرکت اقامه شود و در این مورد دیگر قواعد صلاحیت محاکم موضوع ماده 23 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی در مورد انجام تعهدات قراردادی جاری نیست.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوی بطلان طلاقمحل اجرای صیغه طلاق و ثبت آن نمی تواند موجد صلاحیت برای دادگاهی که صیغه طلاق در حوزه قضائی آن جاری و به ثبت رسیده بوده باشد و در نتیجه رسیدگی به دعوای ابطال سند طلاق، مطابق قواعد عمومی راجع به تعیین دادگاه صالح، در صلاحیت دادگاهی که خوانده در حوزه قضائی آن اقامت دارد خواهد بود.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوای پرداخت نفقهنظر به اینکه نفقه زوجه، جز حقوق حقه ای که به مجرد وقوع عقد نکاح در مالکیت زوجه و نیز بر ذمه زوج استقرار یافته باشد محسوب نبوده بلکه حق مقدری است که در تداوم زوجیت و با حصول شرایط قانونی برای زوجه ایجاد و بر ذمه زوج مستقر خواهد گردید لذا دعوی مطالبه نفقه جزء دعاوی نیست که ناشی از عقد نکاح باشد و به مجرد وقوع عقد حاصل شده باشد تا زوجه (خواهان) جهت مطالبه آن حق رجوع به دادگاه محل انعقاد عقد نکاح را داشته باشد بلکه دعوی راجع به مال منقول ناشی از رابطه زوجیت بوده که رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده است.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوای پرداخت نفقهنفقه زوجه با وصف اینکه در حکم مال منقول محسوب بوده مع هذا مال منقول ناشی از عقد نکاح نیست که به مجرد وقوع عقد برای زوجه ایجاد شود و بر ذمه زوج استقرار یابد، بلکه مال منقول ناشی از رابطه زوجیت بوده که به شرط استمرار آن و تحت شرایط قانونی دیگر به تدریج برای زوجه ایجاد و زوجه مستحق آن خواهد بود بنابراین دعوی راجع به مطالبه نفقه از شمول دعاوی موضوع ماده 13 قانون آیین دادرسی مدنی خارج بوده و محل وقوع عقد نکاح از حیث صلاحیت دادگاه مؤثر در مقام نخواهد بود.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوای تغییر ساعات ملاقات فرزندانچنانچه در تعیین وقت ملاقات تغییری لازم باشد همان دادگاهی که سابقا در این مورد اظهار نظر کرده است صالح برسیدگی و اظهار نظر می باشد
- دادگاه صالح رسیدگی دعوی صدور گواهی عدم سازش در موردی که زوج در زندان استزندان اقامتگاه قانونی خوانده (زوج) محسوب نمی شود و در دعوی صدور گواهی عدم امکان سازش، دادگاه صالح مطابق قسمت آخر ماده 11 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی تعیین می شود.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوی خانوادگی زوجینی که با هم زندگی نمی کننددر مورد دعوی خانوادگی بین زوجین، صرفا محل اقامت زوجه (خوانده) بدون توجه به محل اقامت زوج (خواهان) از حیث صلاحیت دادگاه ملاک قانونی تعیین دادگاه صالح است.
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوی خانوادگی زوجینی که با هم زندگی نمی کننددر دعوی خانوادگی بین زوجین، به لحاظ تعارض منفعتی که بین طرفین وجود دارد اقامتگاه زوج نمی تواند اقامتگاه زوجه محسوب شود و در این موارد صرفا محل سکونت زوجه بدون توجه به محل اقامت زوج از حیث صلاحیت دادگاه ملاک قانونی خواهد بود
- دادگاه صالح رسیدگی به دعوی خانوادگی زوجینی که با هم زندگی نمی کننددر صورتی که زوجین فاقد زندگی مشترک بوده و به لحاظ وجود اختلاف فیمابین عملا جدا از هم زندگی کنند، به علت تعارض منفعتی که بین طرفین وجود دارد اقامتگاه زوج نمی تواند اقامتگاه زوجه محسوب شود و محل اقامت عملی زوجه ملاک تعیین صلاحیت محلی دادگاه صالح رسیدگی است.
- ملاک تعیین اقامتگاه در فرض صلاحیت دادگاه محل اقامت خواهاندر مواردی که محل اقامت خواهان ملاک صلاحیت دادگاه است (در اینجا اقامت خوانده در خارج از کشور و مجهول المکانی وی) محل اقامتی را که خواهان برای خود طی دادخواست تعیین می نماید ملاک قانونی دادگاه صالح رسیدگی به دعوی است.
- پذیرش صلاحیت محاکم ایران در دعوای اسم تجاری علیرغم توافق قراردادیدادگاه های ایران در دعوای اعتراض به استفاده از نام تجاری توسط خوانده ایرانی و ابطال ثبت تجاری آن صالح به رسیدگی اند هر چند که در قرارداد فی مابین طرفین صلاحیت انحصاری کشور دیگری قید شده باشد.
- دادگاه صالح در فرض صلاحیت دادگاه های متعدددر مواردی که در قرارداد منشاء دعوا آدرس خوانده اعلام شده و تصریح شود که: "در صورت تغییر ادرس کتبا اعلام، در غیر اینصورت ارسال مکاتبات در آدرس اعلامی ابلاغ شده محسوب می گردد"، اگر در دادگاه این حوزه اقامه دعوا صورت گیرد همین دادگاه صالح به رسیدگی است و این دادگاه نمی تواند از خود سلب صلاحیت نماید زیرا در صورت وجود صلاحیت های متعدد برای یک دعوا، مرجعی که ابتدائا موضوع نزد آن طرح گردیده تکلیف در رسیدگی دارد.
- صلاحیت دادگاه محل استقرار بانک صادر کننده گواهی عدم پرداختبانکی که گواهی عدم پرداخت صادر می نماید بانک محال علیه تلقی می گردد و دارنده چک تخییرا می تواند به دادگاه محل وقوع این بانک مراجعه نماید.
- قابلیت طرح دعوی در دادگاه محل برگشت چکدر مورد دعوی مطالبه وجه چک خواهان اختیار طرح دعوی در محل انجام تعهد ( محل برگشت ) چک را دارد و دادگاه محل اقامت صادرکننده چک صالح نمی باشد
- (1)- صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده در دعاوی ناشی از قراردادها (2)- حدود صلاحیت دادگاه محل شعبه مرکزی بانک(1)- در دعاوی ناشی از قرارداد، طرح دعوا در دادگاه محل وقوع عقد از اختیارات خواهان بوده و نافی حق رجوع خواهان به دادگاه محل اقامت خوانده نمی باشد. (2)- وجود شعبه فعال بانک در یک شهرستان، مانع از رجوع به شعبه مرکزی بانک نمی باشد و خواهان می تواند دعوای خود مبنی بر اعلام بطلان قرارداد بانکی را در دادگاه محل استقرار شعبه مرکزی اقامه نماید.
- دادگاه صالح در دعوای ابطال سند مال غیر منقولبا توجه به اینکه در دعوای ابطال سند مربوط به مال غیر منقول، خواسته دعوا صرفا ابطال سند است و اختلاف اصحاب پرونده در خصوص اموال غیر منقول نمی باشد، دعوا در صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده می باشد.
- (1)- دادگاه صالح در دعوای مطالبه وجه چک (2)- ارتباط پست بانک و بانک محال علیه در صلاحیت دادگاهالف دارنده چک برای اقامه دعوی مطالبه وجه چک می تواند تخییرا به ۱- دادگاه محل صدور چک ( نه صدور دسته چک ) یا ۲- دادگاه محل استقرار بانک محال علیه و یا ۳- دادگاه محل اقامت خوانده مراجعه نماید. ب در دعوای مطالبه وجه چک، آنچه در بحث صلاحیت دادگاه قابل ترتیب اثر است بانک محل برگشت خوردن چک است، چه اصالتا و چه از طریق نمایندگی اقدام به صدور گواهی عدم پرداخت نماید. بنابراین اگر پست بانک به نمایندگی از بانک محال علیه گواهی عدم پرداخت صادر نماید رافع صلاحیت دادگاه محل استقرار بانک محال علیه نخواهد بود.
- محکومیت بیمه به پرداخت خسارت تاخیر تادیهبا توجه به اینکه شعب یا نمایندگی های اشخاص حقوقی در محل انعقاد و اجرای عقد قایم مقام تجارتی شرکت محسوب شده و در عمل می توانند تعهدات خود را اجرا نمایند و رسیدگی و اجرای حکم درباره قرارداد انعقادی در حوزه فعالیت نماینده از سهولت بیشتری برخوردار است؛ بنابراین در دعوای مطالبه دیه به طرفیت شرکت بیمه، دادگاه محل استقرار شعبه یا نمایندگی صالح به رسیدگی است.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه خسارت قیمت روز مال التجاره و مطالبه خسارت تاخیر تادیهاز آنجا که سبب طرح دعوای مطالبه خسارت قیمت روز مال التجاره و مطالبه خسارت تاخیر تادیه، وجود قرارداد حمل و نقل می باشد خواهان می تواند به صورت تخییری به هر یک از دادگاههای محل وقوع عقد یا قرارداد یا محل انجام تعهد یا محل اقامت خوانده مراجعه نماید. لذا این استدلال که دعوا مبتنی بر مسیولیت مدنی ناشی از حمل کالا بوده و محل اقامت خواندگان صلاحیت دارد، پذیرفته نیست.
- دادگاه صالح در دعوای مطالبه مابهالتفاوت قیمت زمیندعوی به خواسته مطالبه مابهالتفاوت قیمت زمین به علت مستحق للغیر در آمدن مبیع، دعوی منقول محسوب می شود و رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده است و دادگاه محل وقوع ملک، در این خصوص صلاحیتی ندارد.
- اثر تغییر نشانی خوانده حین دادرسی بر صلاحیت دادگاهمناط صلاحیت تاریخ تقدیم دادخواست است. اگر با ابلاغ قانونی وقت به خوانده در نشانی تعیین شده در دادخواست ، وی در جلسه رسیدگی حضور یابد، اعلام نشانی جدید توسط او، موجب تغییر در صلاحیت دادگاه نیست. بنابراین دادگاهی که رسیدگی به دعوی را آغاز کرده، همچنان صالح به رسیدگی بوده و موجبی برای نفی صلاحیت از خود به دلیل تغییر نشانی خوانده ندارد.