پرسش
مردی به خواستگاری دختری می رود و توافقات اولیه برای ازدواج، برقرار می گردد، ولیکن در روز عقد و در حین مراسم، مرد از ازدواج پشیمان شده و بی دلیل مراسم را ترک می نماید. حالیه دختر دادخواستی را تحت عنوان ورود خسارات معنوی و پدر وی دادخواستی را تحت عنوان محکومیت خوانده (مرد) به پرداخت خسارات وارده ناشی از هزینه کرد ایشان بابت هزینه سالن پذیرایی و پذیرایی از میهمانان و غیره تقدیم دادگاه نموده است. بفرمایید:
۱- جایگاه مطالبه خسارت معنوی نزد قانونگذار ایران به چه صورت است و اینکه آیا دختر مستحق دریافت خسارت از این باب می باشد؟ نحوه محاسبه خسارت چگونه است؟
۲- آیا پدر دختر از باب ادعای مطروحه مستحق دریافت خسارت می باشد؟
نظر و پاسخ
با توجه به مفاد مواد ۱، ۲، ۳ و ۱۰ قانون مسیولیت مدنی و ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری و براساس قواعد فقهی لاضرر، تسبیب و... کلیه خسارات مادی و معنوی وارد شده به اشخاص قابل جبران است و تحقق مسیولیت مدنی جبران خسارات معنوی نیز همانند زیان های مادی منوط به تحقق ارکان سه گانه (فعل زیان بار، وجود ضرر قابل مطالبه و رابطه علیت یا سببیت عرفی) می باشد. لذا در اصل لزوم جبران زیان های معنوی اعم از ذاتی یا اکتسابی (غیر ذاتی) تردیدی نیست و اساسا منشاء و مبنای حدیث نبوی (قاعده لاضرر و لاضرار فی الاسلام) مبتنی بر ایراد خسارت معنوی یکی از مهاجرین (سمره بن جندب) به مرد انصاری است. لیکن اختلاف در شیوه های جبران زیان های معنوی است؛ بنابراین با اثبات تقصیر خوانده (احراز رابطه سببیت عرفی) بین فعل زیان بار و خسارت معنوی ایجاد شده، رابطه علیت و سببیت محقق شده و مسیولیت جبران خسارت بر عهده عامل ورود زیان خواهد بود. در خسارت به سرمایه های غیرمادی ذاتی، امکان جبران معادل مالی و پول خسارت ها وجود ندارد؛ لیکن در خسارت های معنوی غیرذاتی یا اکتسابی چون در موضوع سوال، امکان ترمیم و تدارک زیان های معنوی به شیوه جبران خسارت های مادی وجود دارد و مولفه هایی چون موقعیت و شان خانوادگی و اجتماعی دختر، کیفیت آسیب وارده به دختر و خانواده اش و... را دادگاه در نظر می گیرد. در پاسخ به سوال دوم؛ پدر خانواده نیز از بابت هزینه های صرف شده می تواند اقدام به طرح دعوا و مطالبه خسارت نماید.
هیچ خسارتی نباید جبران نشده باقی بماند بحث خسارات معنوی در حقوق جهان و نظام حقوقی ما فراز و نشیب زیادی داشته است رویه خیلی به سمت جبران این خسارت نرفته است. طریقه محاسبه بسیار دشوار است گاها با نظر کارشناس آن را تبدیل به امور مالی می کنند و گاه حکم به اعاده حیثیت معنوی داده اند.
در مورد پدر نیز قطعا خسارات قابل مطالبه است چون ماده ۱۰۳۵ اشاره به طرف دیگر دارد که منظور دختر است و بنابراین خسارات مربوط به مغرور شدن پدر قابل مطالبه است.
مطابق ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی، نامزدی به هیچ عنوان الزامی نیست و با توجه به نص وارد اختلاف نمی شویم. در قانون مدنی این اصل وجود دارد که خسارت نبایست جبران نشده بماند و با علم به این موضوع ماده ۱۰۳۶ را حذف کرد؛ بنابراین نه خسارت مالی و نه معنوی قابل مطالبه نیست.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۷