پرسش
دو نفر از ورثه نسبت به تمام ماترک توافق و احدی از آنها سهم الارث خود را از ماترک تقسیم شده به دیگری منتقل می کند. در صورت عدم تنفیذ تقسیم نامه و بطلان آن، آیا تراضی خصوصی طرفین راجع به فروش سهام معتبر است؟
نظر و پاسخ
در فرض سوال نظریه اکثریت مورد تایید هیات عالی است؛ تراضی طرفین به انتقال سهم الارث خود به دیگری است و بطلان تقسیم نامه خللی به انتقال سهم الارث وارد نمی کند و تراضی طرفین با توجه به ماده ۱۰ قانون مدنی معتبر است.
به دلایل ذیل تراضی خصوصی طرفین بر فروش سهم الارث معتبر است:
۱- بعد از فوت مورث، ارث محقق می شود و قواعد عقد شرکت، مجراست و طبق ماده ۵۸۳ قانون مدنی هر یک از شرکا می تواند بدون رضایت شرکای دیگر، سهم خود را جزیا یا کلا به شخص ثالث منتقل کند و این انتقال ممکن است بعد از تقسیم یا قبل تقسیم باشد و مستفاد از ماده ۳۰۱ قانون امور حسبی، منتقل الیه قایم مقام خاص بوده و از این باب می تواند تقسیم ماترک را درخواست کند.
۲- بطلان تقسیم صرفا دلیل بطلان مازاد بر سهم الارث فروشنده است و دلیلی برای بی اعتباری تصرف حقوقی واقع شده نسبت به سهام شریک نخواهد بود و وی حق استناد به بطلان را ندارد. سایر وراث و خریدار می تواند نسبت به مازاد بر سهم فروشنده حسب مورد ادعای ابطال تقسیم و انتقال فضولی را داشته باشند.
۳- مستفاد از قاعده فقهی انحلال عقد به اعتبار عقود متعدد و نیز خیار تبعض صفقه در باب بیع (ماده ۴۴۱ قانون مدنی) می توان عمل حقوقی واقع شده را تجزیه نمود و تقسیم را باطل اما قرارداد خصوصی انتقال را به میزان سهم الارث قانونی، معتبر دانست.
طبق قاعده فقهی العقود تابعه للقصود یا ما وقع لم یقصد و ما قصد لم یقع و مواد ۱۹۰ و ۱۹۱ قانون مدنی به تبع انحلال تقسیم، قرارداد خصوصی انتقال سهم الارث نیز باطل خواهد بود چراکه قصد طرفین بر انتقال مفروزی ماترک بوده اما متعاقبا با بطلان تقسیم کاشف به عمل آمده، فروشنده مالک مشاعی بوده است. بنابراین آنچه مقصود بوده حاصل نشده و نمی توان برخلاف قصد متعاقدین به عمل حقوقی اعتبار داد.
رده:نشست های قضایی سال ۱۴۰۱