پرسش
آیا شخص می تواند در پرونده مطالبه خسارت، خسارت خواب خودرویی را مطالبه کند که آن خودرو تاکسی نیست و شغل آن شخص هم مسافرکشی نیست؟
نظر و پاسخ
صرف نظر از این که خودرو شخصی محل درآمد و امرار معاش اشخاص می باشد یا خیر؛ ورود خسارت امر موضوعی است و نوع وسیله نقلیه (تاکسی یا غیر تاکسی) در ایراد خسارت قطعی یا ممکن الحصول، موضوعیت ندارد؛ بلکه ملاک مطالبه خسارت های ناشی از عدم النفع (ممکن الحصول) احراز ورود خسارت قابل مطالبه و تحقق سایر ارکان مسیولیت جبران خسارت از ناحیه فاعل و عامل ورود زیان می باشد که عمدتا با جلب نظریه کارشناس برآورد و تعیین می گردد؛ بدیهی است در صورتی که به دلیل فعل ضرری خوانده، منافعی که در شرف حصول و تحقق بوده، از بین رفته باشد، انتساب عرفی یا رابطه سببیت عرفی بین فعل زیان بار خوانده و ورود خسارت زیان دیده (خواهان) وجود دارد؛ لذا صرف نظر از نوع خودرو، ضرر و زیان وارده به استناد مواد ۱ و ۲ قانون مسیولیت مدنی و سایر مقررات و قواعد عمومی مسیولیت مدنی قهری، قابل مطالبه می باشد.
آنچه در متون و قوانین ما بدان اشاره شده و برداشت می شود اینکه اولا؛ اگر استفاده از اموال و منافع منع شود شخص مقابل ضامن است؛ برای مثال اگر شخصی مانع شود که دیگری از خانه اش استفاده کند موجب ضمان می شود و باید آن را بپردازد؛ ولی منع از منافع موجب ضمان نیست، بلکه منع، از وجود منفعت است نه منع از انتفاع از منفعت موجوده. آنچه حقوقدانان و علما بر آن اتفاق نظر دارند اینست که اگر منافع ممکن الحصول فعلیت پیدا نکند، ضمان ندارد ولی اگر فعلیت پیدا کند وجود دارد. نکته اینکه از نظر عرف می بایست تلف، صدق نماید؛ یعنی بپذیرد که اگر این موضوع اتفاق نمی افتاد، بدون تردید کسب منفعت محقق می شد. ثانیا؛ محرومیت آن شخص می بایست مستقیما از منفعت ناشی از اقدام عمدی این شخص مقابل باشد. در این سوال شخص باید با این ماشین در یک سامانه یا در تاکسی تلفنی ثبت نام کند، سپس نیت کند که با آن ماشین کار کند. اینجا فاصله بعیدی پیش آمده و این نوع منافع را ممکن الحصول دانسته و حتی شاید بهتر است گفته شود بعید الحصول است و صدق نمی کند.
شخصی که با عمل خود منجر به زیان و خسارت به مال (یا جان یا...) دیگری شود، چه عمل او بالمباشره باشد و چه به تسبیب، مسیول جبران خسارت زیان دیده است. چه خودرو وسیله کسب درآمد باشد (تاکسی، وانت و. ..) و چه نباشد؛ درهرصورت موجب ورود ضرر و زیان به صاحب آن شده است و این زیان قابل مطالبه است (منافع ممکن الحصول قابل وصول است). در اینجا باید عرفا بررسی گردد که چه استفاده ای از خودرو می شود و بر اساس آن میزان خسارت وارده کارشناسی و برآورد گردد.
رده:نشست های قضایی سال ۱۴۰۱