پرسش
شخصی بذر پیاز از فروشگاه بذر خریداری کرده و فروشنده با توجه به شباهت بذر پیاز و بذر سبزی تره، بذر تره را به جای بذر پیاز تحویل داده و بعد از کشت آن و سبز شدن متوجه می شود که تره کشت کرده است. حالا او با عنوان این که با کشت پیاز منفعت بیشتری می-برده و به جای آن، تره کشت کرده که آن را نیزرها نموده، ادعای خسارت کرده است:الف) آیا چنین خسارتی متصور است و به عنوان خسارت تلقی می شود؟ ب) آیا رابطه ای با عمل فروشنده دارد؟ ج) چنان چه پس از متوجه شدن این که تره کاشته است امکان کشت مجدد پیاز بوده باشد، باز هم موجب ادعای خسارت نسبت به فروشنده وجود دارد؟
نظر و پاسخ
نشست قضایی (۱) مدنی: با توجه به قاعده تسبیب و مواد ۱ و ۳ قانون مسیولیت مدنی، فروشنده بذر مسیول خسارات وارده به خریدار است. از آنجایی که تقاضای بذر پیاز و دادن بذر تره از ناحیه فروشنده، محل اختلاف نبوده به نحو قدر متیقن خسارات وارده شامل قیمت بذر و هزینه های آماده سازی و آبیاری اولیه قابل مطالبه بوده است و چون طبع موضوع و فوریت آن ایجاب می کرده که به محض اطلاع خریدار مراتب به فروشنده اعلام شود؛ لذا با تحقق این امر در حدود موارد مذکور، خسارت قابل مطالبه خواهد بود.
نظر اول: بر اساس قاعده تسبیب که رکن آن تقصیر است فروشنده بذر، مسیول پرداخت خسارات وارده است و برای ارزیابی میزان خسارت وارده، موضوع به کارشناسی ارجاع می شود تا بررسی و اعلام نظر کنند که به جهت اطلاع فروشنده از موضوع، آیا خریدار امکان کاشت بذر جدید پیاز یا تغییر در نوع بذر و یا حتی از طریق نهال کاری را داشته است یا خیر. به عبارت دیگر، فرصت کشت در فصل آن باقی بوده یا خیر و چنان چه این فرصت بوده و خریدار (زارع) اقدامی نکرده، خسارات وارده شامل همان قیمت بذر و هزینه های آماده سازی زمین و آبیاری اولیه است و چنان چه فرصت و فصل کشت منقضی شده و دیگر محصولی در پایان فصل برداشت نشود، تمامی خسارات وارده طبق نظریه کارشناسی که با توجه به نوع بذر و زمین مربوطه و برداشت نوع محصول در اراضی هم جوار در موضوع مشابه است، پس از تعیین خسارات وارده، فروشنده بذر بر اساس قاعده فقهی لاضرر و مواد ۳۳۱ و۳۳۲ قانون مدنی و مواد ۱و۳ قانون مسیولیت مدنی، مسیولیت حقوقی دارد وحکم علیه وی صادر خواهد شد.
نظر دوم: در فرض سوال، به محض اطلاع فروشنده، وی به خریدار (زارع) اعلام کرده که به جای بذر پیاز حاضر است نهال پیاز تحویل دهد و خریدار اقدامی نکرده و از ادامه عملیات آبیاری و زراعت منصرف و آن را رها کرده است. چه بسا در صورت ادامه زراعت و به ثمر رسیدن بذر تره، میزان ارزش مالی تره برداشت شده بیشتر از ارزش مالی پیاز کشت شده بود و اقدام زارع به ضرر خود و فروشنده بذر تره بوده که به نوعی مالک بذر تره محسوب می شود.
نظر سوم: ۱- در موضوع باید به عوامل و حوادث طبیعی و قهری چون کم آبی و خشکسالی هم توجه کرد. ممکن است بر فرض کشت بذر پیاز در پایان فصل، زارع هیچ گونه محصولی برداشت نکند؛ لذا در بررسی کارشناسی باید به تمام جوانب توجه کرد. به عبارت دیگر، خسارت عدم النفع خواهد بود که قابل مطالبه نیست. ضمن این که خود زارع از ادامه زراعت منصرف شده و آن را رها کرده و واضح است که نفعی حاصل نخواهد شد. ۲- اگر در فرض سوال، بذر در بسته بندی کارخانه ای (تولیدی) باشد مسیولیت، متوجه تولیدکننده بذر است که بذر تره را به جای پیاز بسته بندی کرده و با مشخصات شناسه ای قابل رویت در اختیار صاحبان صنوف (فروشنده) قرار داده و فروشنده، بی اطلاع از محتویات واقعی و نوع بذر داخل بسته، آن را فروخته است. لکن اگر بذر به صورت فله ای و محلی باشد، مسیولیت متوجه فروشنده است و باید در ماهیت جنسی که می فروشد مراقبت و دقت می کرد و چنان چه پس از اطلاع، فرصت کاشت بذر جدید بوده و خریدار اقدامی نکرده و فصل کشت تمام شده باشد، مسیولیت پرداخت خسارت وارده بر اساس نظریه کارشناسی، متوجه فروشنده خواهد بود. ۳- در موضوع پرونده، حسب ارایه فاکتور فروش از ناحیه فروشنده، در آن قید شده که هیچ گونه مسیولیتی در مورد بذر فروخته شده متوجه وی نیست و از خود سلب مسیولیت کرده است؛ لذا بر فرض اشتباه در نوع بذر، خسارات وارده متوجه فروشنده نبوده و قابل مطالبه نیست.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۸۹