لاولکس پرسش
شخص الف دارای سه فرزند ذکور و سه قطعه زمین کشاورزی می باشد که املاک را به فرزندان خود از طریق بیع واگذار می نماید و در ادامه فرزندان از طریق اقاله معامله، زمین های مذکور را به پدرشان پس می دهند ولی در ضمن اقاله شرط می کنند زمانی که پدر قصد فروش یا واگذاری املاک مذکور را بنماید باید با امضاء و توافق کلیه آن ها (فرزندان) باشد که پس از مدتی پدر کلیه املاک مذکور را بدون توافق سایر فرزندان به احدی از آنان از طریق عقد بیع واگذار می کند، حال با عنایت به مراتب فوق سوال ذیل مطرح می گردد: ماهیت شرط به چه صورت می باشد؟
نظر و پاسخ
شرط مندرج در اقاله اگر مقید و مانع تحقق آثار اقاله نشود، شرط و تراضی به اقاله صحیح است؛ لیکن اگر نامحدود (تا پایان عمر پدر در فرض سوال) باشد، چون مانع تحقق اقاله شده و به علاوه موجب سلب حق واگذاری به طور نامحدود و مجهول می گردد، باطل و مبطل اقاله خواهد بود.
صرف نظر از اینکه اقاله عقد است یا ایقاع ما می توانیم به استناد ماده ۱۰ قانون مدنی در ضمن اقاله شرط کنیم؛ مگر شروطی که در ماده ۲۳۲ قانون مدنی و ماده ۲۳۳ قانون مدنی باطل اعلام شده اند، با توجه این شرط که موافقت سایر فرزندان در فروش ملک توسط مالک اخذ شود خلاف مقتضای عقد نیست و مطابق ماده ۹۵۹ قانون مدنی ناقض حقوق مالک نیست؛ بنابراین شرط صحیح است و مطابق ماده ۱۰ قانون مدنی لازم الاجرا است.
با توجه به اینکه اقاله عقد نیست و ماهیت آن فسخ (ایقاع) است و اقاله یکی از مصادیق سقوط تعهدات می باشد و طبق ماده ۲۶۴ قانون مدنی تعهدات سابق را باطل می کند بنابراین شرط پذیر نمی باشد و شرطی که ضمن اقاله شده است، باطل می باشد و هیچ گونه اثری ندارد و اگر اقاله را قانونگذار در فصل عقود مطرح کرده است برای رعایت شرایط ماده ۱۸۳ قانون مدنی می باشد نه اینکه جزء عقود باشد؛ بنابراین حسب استدلالات فوق ماهیت شرط انجام گرفته در ضمن اقاله باطل است و به استناد ماده ۲۴۶ قانون مدنی شرط باطل است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۸