نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۳۴۷ مورخ ۱۴۰۴/۱۲/۰۵

۱ - در صورتی که قاتل عمد پیش از صدور حکم به هر علت فوت کند و فردی نیز در ارتکاب قتل با او معاونت کرده باشد، از آنجا که موضوع رضایت اولیای دم نسبت به قاتل منتفی است، آیا مجازات معاون باید بر اساس بند»الف « ماده۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ تعیین شود یا ب ر اساس بند»ت « و تبصره۲ این ماده؟ در صورت اعلام رضایت اولیای دم نسبت به معاون، آیا می توان بر اساس ملاک بند»ت « و تبصره۲ این ماده تعیین مجازات کرد؟۲ - چنانچه فردی نوجوانی را برای ارتکاب قتل عمدی تحریک کند و نوجوان نیز به سبب این تحریک مبادرت به قتل عمدی نماید و پس از آن به استناد ماده۹۱ مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ قصاص نفس نوجوان متنفی و به نگهداری در کانون اصلاح و تربیت محکوم شود، مجازات معاون جرم بر چه اساسی باید تعیین شود؟ بر اساس بند»الف « ماده۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ یا بر اساس بند »ت «و تبصر ه۲ این ماده؟۳ - با توجه به ماده۱۳۰ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ ، چنانچه شخصی که ،گروه مجرمانه تشکیل داده است، از گروه خارج شود و پس از آن اعضای گروه مرتکب جرایم دیگری شوند آیا این شخص به عنوان تشکیل دهنده گروه مجرمانه به عنوان سردسته قابل مجازات است و ی ا به صرف خارج شدن از گروه، دیگر عنوان تشکیل دهنده بر وی اطلاق نمی شود و در مورد رفتارهای مجرمانه بعدی مسیولیتی ندارد؟۴ - مقصود از مسلوب الاختیار در قتل در ماده۳۰۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ چیست؟ تعریف علمی این اصطلاح چیست؟ چه حرکات و رفتارهایی از متهم باید صورت گیرد تا بر وی عنوان مسلوب ال اختیار اطلاق شود؟۵ - چرا قانونگذار در ماده۱۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ فقط شهادت را مبنای جرح و تعدیل شاهد قرار داده است و در خصوص دیگر ادله ذکری به میان نیاورده است؟ به عبارت دیگر، چرا در این ماده آمده است که ف قط از طریق شهادت می توان جرح یا تعدیل را اثبات کرد و آیا نمی توان با ادله دیگری این موضوع را اثبات کرد؛ برای مثال آیا حکم دادگاه مبنی بر محکومیت قبلی شاهد به شرب خمر یا زنا برای جرح وی کفایت نمی کند؟۶ - چنانچه دادگاه در خصوص جرم قابل گذشت مجازات تکمیلی تع یین کرده باشد و پس از آن به سبب عدم اجرای این مجازات توسط محکوم علیه، دادگاه در اجرای ماده۲۴ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ مجازات تکمیلی را به مجازات حبس تبدیل کرده باشد، آیا با رضایت شاکی مجازات حبس هم منتفی است و یا از آنجا که این مجازات به سبب عدم اجرا ی رای دادگاه است، حتی در فرض رضایت شاکی نیز باید اعمال شود؟

۱ - مطابق قسمت اخیر ماده۱۲۹ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ ، موقوفی تعقیب یا اجرای مجازات مرتکب جرم به جهتی از جهات مانند فوت متهم یا محکوم علیه موضوع بند»الف « ماده۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ ، در تعقیب و مجازات معاون جرم تاثیری ندارد و مجازات معاون با توجه به مجازات قانونی جرم ارتکاب یافته بر اساس ماده۱۲۷ قانون پیش گفته تعیین می شود؛ بر این اساس، در فرض سوال که ناظر به کیفیت تعیین مجازات برای معاون در قتل عمدی است که مباشر آن فوت کرده است، با عنایت به نسخ تبصره ماده۶۱۲ قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب۱۳۷۵ و انصراف فرض سوال از ماده۶۱۲ و تبصره ۲ ماده۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ ، مجازات معاون جرم در قتل عمدی که مجازات قانونی آنها قصاص است، براساس بند»الف « ماده۱۲۷ قانون پیش گفته تعیین می شود و گذشت یا عدم گذشت شاکی در فرض سوال نسبت به معاون جرم قتل عمدی موثر در مقام نیست و مجازات مرتکب بر اساس بند»الف «م اده ۱۲۷ قانون یاد شده تعیین می .شود ۲ - در فرض سوال که نوجوان مرتکب جرم مستوجب قصاص شده و دادگاه در اجرای ماده۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ وی را به مجازات تعزیری مقرر در فصل دهم این قانون محکوم کرده است، محکومیت مباشر به مجازات تعزیری، در مجازا ت معاون )معاونت در جرم مستوجب قصاص( تاثیری ندارد؛ بنابراین در فرض سوال مجازات معاون جرم، مطابق بند»الف « ماده۱۲۷ قانون یاد شده تعیین می شود. مفاد ماده۱۲۹ قانون یاد.شده موید این دیدگاه است ۳ - از جمع ماده۱۳۰ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ و تبصره۲ این ما ده چنین مستفاد است که در صورتی سردسته به حداکثر مجازات شدیدترین جرمی که اعضای آن گروه در راستای اهداف گروه مرتکب شده است، محکوم می شود که جرم در زمانی که تشکیل دهنده گروه مجرمانه عضو آن گروه است، واقع شده باشد؛ بنابراین در فرض سوال که سردسته پس از تشکیل گر وه مجرمانه از آن خارج شده است، موجب قانونی برای مسیول دانستن وی بابت رفتارهای مجرمانه ارتکابی توسط باقی مانده اعضا پس از خروج از گروه، وجود ندارد و چنین فرضی از شمول ماده۱۳۰ قانون پیش.گفته خارج است بدیهی است در مواردی که مطابق حکم خاص قانون؛ مانند جرم مو ضوع ماده۴۹۸ قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب۱۳۷۵، صرف تشکیل گروه برای ارتکاب جرم، جرم انگاری شده است، از آنجا که در این موارد به محض تشکیل گروه، این جرم محقق می شود )جرم آنی(، خارج شدن بعدی تشکیل ،دهنده از آن گروه مانع تعقیب و مجازات وی مطابق نص قانونی .مربوط نیست ۴ - مقصود از»مسلوب الاختیار « مذکور در ماده۳۰۷ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ کسی است که به خاطر مستی و عدم تعادل روانی ناشی از مصرف مواد مخدر، روان گردان و مانند آن اختیار خود بر رفتارش را به گونه ای از دست داده باشد که عرفا نمی توان قتل عمد .ی مستوجب قصاص را به وی منتسب دانست ۵ - با عنایت به تعریف به عمل آمده در ماده۱۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ از»جرح « و»تعدیل « شاهد شرعی، از نظر قانون گذار»جرح « و»تعدیل «شاهد شرعی که از سوی اصحاب دعوا به عمل می ،آید صرفا با شهادت شاهد بر فقدان یا وج ود شرایط قانونی شاهد انجام می شود؛ اما این امر نافی آن نیست که قاضی با عنایت به تبصره یک ماده۱۷۷ ، صدر ماده۱۸۱ و ماده۱۹۴ قانون یاد شده به استناد دلایل دیگر، فقدان یا .وجود شرایط شاهد را احراز کند ۶ - از آنجا که مجازات تکمیلی برای تکمیل و تتمیم مجازات اصلی تعیین می شود و تابع مجازات اصلی است ، در صورت گذشت شاکی، اجرای مجازات اصلی و به تبع آن اجرای مجازات تکمیلی نیز موقوف می.شود