آرای قضایی مرتبط با ماده 5
قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری — ۴۴ مورد
هر یک از کارمندان و کارکنان ادارات و سازمانها و یا شوراها و یا شهرداریها و موسسات و شرکتهای دولتی و یا وابسته به دولت و یا نهادهای انقلابی و دیوان محاسبات و موسساتی که به کمک مستمر دولت اداره میشوند و دارندگان پایه قضایی و به طور کلی قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح و مامورین به خدمات عمومی اعم از رسمی یا غیررسمی وجوه یا مطالبات یا حواله ها یا سهام یا اسناد و اوراق بهادار و یا سایر اموال متعلق به هر یک از سازمانها و موسسات فوق الذکر و یا اشخاص را که بر حسب وظیفه به آنها سپرده شده است بنفع خود یا دیگری برداشت و تصاحب نماید مختلس محسوب و به ترتیب زیر مجازات خواهد شد.
در صورتی که میزان اختلاس تا 64,000,000 ریال باشد مرتکب به شش ماه تا سه سال حبس و شش ماه تا سه سال انفصال موقت و هرگاه بیش از این مبلغ باشد به دو تا ده سال حبس و انفصال دائم از خدمات دولتی و در هر مورد علاوه بر رد وجه یا مال مورد اختلاس به جزای نقدی معادل دو برابر آن محکوم میشود.
تبصره 1
- در صورت اتلاف عمدی مرتکب علاوه بر ضمان به مجازات اختلاس محکوم می شود.
تبصره 2
(اصلاحی مبلغ 1403/3/30)- چنانچه عمل اختلاس توام با جعل سند و نظایر آن باشد در صورتی که میزان اختلاس تا 64,000,000 ریال باشد مرتکب به 2 تا 5 سال حبس و یک تا 5 سال انفصال موقت و هرگاه بیش از این مبلغ باشد به 7 تا 10 سال حبس و انفصال دائم از خدمات دولتی و در هر دو مورد علاوه بر رد وجه یا مال مورد اختلاس به جزای نقدی معادل دو برابر آن محکوم میشود.
تبصره 3
- هرگاه مرتکب اختلاس قبل از صدور کیفرخواست تمام وجه یا مال مورد اختلاس را مسترد نماید دادگاه او را از تمام یا قسمتی از جزای نقدی معاف می نماید و اجراء مجازات حبس را معلق ولی حکم انفصال درباره او اجراء خواهد شد.
تبصره 4
- حداقل نصاب مبالغ مذکور در جرائم اختلاس از حیث تعیین مجازات یا صلاحیت محاکم اعم از اینست که جرم دفعتا واحده یا به دفعات واقع شده و جمع مبلغ مورد اختلاس بالغ بر نصاب مزبور باشد.
تبصره 5
- هرگاه میزان اختلاس زائد بر صد هزار ریال باشد، در صورت وجود دلایل کافی، صدور قرار بازداشت موقت به مدت یک ماه الزامی است و این قرار در هیچ یک از مراحل رسیدگی قابل تبدیل نخواهد بود. همچنین وزیر دستگاه میتواند پس از پایان مدت بازداشت موقت، کارمند را تا پایان رسیدگی و تعیین تکلیف نهایی وی از خدمت تعلیق کند. به ایام تعلیق مذکور در هیچ حالت هیچگونه حقوق و مزایائی تعلق نخواهد گرفت.
تبصره 6
(منسوخ 1399/02/23)- در کلیه موارد مذکور در صورت وجود جهات تخفیف دادگاه مکلف به رعایت مقررات تبصره یک ماده یک از لحاظ حداقل حبس و نیز بنا به مورد حداقل انفصال موقت یا انفصال دائم خواهد بود.
- عدم وقوع بزه اختلاس در پرداخت داوطلبانه وجوه به کارمند دولتدر ماده ۵ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری در مورد اختلاس که مخصوص کارمندان دولت بوده شوراها نیز ذکر شده اند، که کاملا مبین دولتی بودن این نهاد می باشد. لذا زمانی که این دستگاه دولتی از مردم وجوهی بعنوان انجام وظایف دولتی خود مثل ساخت و ساز در روستا می گیرد، این وجوه که عام المنفعه بوده بعد از اخذ از مردم وجوه دولتی محسوب می گردند که باید در همان موارد عام المنفعه هزینه گردند.بنابراین باتوجه به قید جمله ( وجوه یا مطالبات یا حواله ها یا سهام و اسناد و اوراق بهادار و یا سایر اموال متعلق به هریک از سازمانها و موسسات فوق الذکر و یا اشخاصی که بر حسب وظیفه به انها سپرده شده ) در ماده ۵ مذکور ماده ظهور در این دارد که تصاحب مالی اختلاس کارمند دولتی بوده که از جانب خود دولت به وی واگذار گردد زیرا اگر مردم با دستور دولت پول را به سازمان دولتی پرداخت کنند باز هم وجوه دولتی می باشد ولی زمانی که مردم بصورت خیریه پول را پرداخت می کنند نمی توان گفت وجوهی که از طرف دولت به سازمان سپرده شده اما بعد از در اختیار گرفتن این وجوه ،این اموال بدلیل اینکه با استفاده از اختیارات دولتی و برای اموری که وظیفه دولتی بوده جمع اوری شده وجوه دولتی محسوب می شود. به این نحو که مردم با این فرض که پول را به دولت می دهند وجوه را به اشخاص دولتی پرداخت می کنند و از طرفی اشخاص نیز دولتی بوده و پول را بعنوان مصارف دولتی اخذ می کنند که در این محل وجوه بعد از سپرده شدن وجه در حساب شخصی یا حساب دولتی ، وجوه دولتی محسوب خواهد شد ،بنابراین بزه واقع شده اختلاس نیست
- عنصر مادی جرم اختلاسفاقد ارزش عنوان سیستمی اشتباه درج شده
- شرایط تحقق بزه رشا و ارتشابه حکم تبصره ۱ ماده ۳ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری مبالغ مذکور در ان ماده از حیث تعیین مجازات اعم از این است که جرم یا به صورت واحد و یا به دفعات واقع شده و جمع مبلغ ماخوذه بالغ بر نصاب مذکور در ان ماده باشد. بر این اساس تعیین مجازات با رعایت مقررات قانون تعدد جرم ان هم ماده ۱۳۴ مجازات اسلامی مصوب ۹۲ که موخر بر تاریخ جرایم ارتکابی محکوم علیه وضع شده با قانون انطباق ندارد. زیرا به موجب ماده ۱۰ قانون مذکور مرتکب هیچ رفتار مجرمانه ای را نمی توان به موجب قانون موخر به مجازات محکوم کرد. ۲- با توجه به این که مستدعی اعاده دادرسی در تاریخ مقدم بر صدور حکم معترض عنه از خدمت بازنشسته شده و به این ترتیب رابطه خدمتی او با دستگاه متبوعش خاتمه پذیرفته انفصال او از خدمت موضوعیت ندارد. ۳- ضبط مال ناشی از ارتشای ناظر به راشی است نه مرتشی.
- رأی قضایی شماره 9609970910700896رأی خلاصه جریان پرونده خلاصه جریان پرونده: ۱ بازپرس شعبه *و کارکنان دولت ) در تاریخ ۱۳۹۳/۱۱/۱۲ در خصوص اتهامات متهم اقای م. ا. د. ب. فرزند ح. مبنی بر ۱ اختلاس به مبلغ پ
- برداشت غیر قانونی کارمند بانک از حساب مشتریبرداشت غیر قانونی کارمند بانک از حساب مشتری از مصادیق بزه اختلاس بوده و حتی در فرض عدم طرح شکایت از جانب صاحب حساب، قابل رسیدگی است.
- نحوه اعمال کیفیات مخففهدادگاه در صورت اعمال کیفیات مخففه مکلف به تعیین مجازات کمتر از حداقل قانونی است.
- مصداق بزه اختلاسبرداشت و تصاحب چک های سپرده شده به بانک جهت وصول توسط کارمند بانک، مصداق بزه اختلاس است. عنوان: مفهوم سپرده شدن در بزه اختلاس پیام: مفهوم سپرده شدن در بزه اختلاس، اعم از سپرده شدن مستقیم و غیر مستقیم اموال و اسناد است.
- قانون حاکم بر رسیدگی به تخلفات ماموران مالیاتیقانون مالیاتهای مستقیم، وظایف و اختیارات هیأت عالی انتظامی مالیاتی در رسیدگی و صدور رأی و مجازات ماموران مالیاتی متخلف را معین و مشخص کرده و تشریفات رسیدگی به تخلفات و مجازات متخلفین را جز در مواردی که مقررات خاصی برای آن در این قانون پیش بینی شده است، مطابق قانون رسیدگی به تخلفات اداری تجویز نموده است.
- تأثیر محروم کردن دائم یا موقت دستگاه دولتی از اموال در بزه اختلاسدر بزه اختلاس، بین محروم کردن موقت یا دائم دستگاه های دولتی از اموال متعلقه، تفاوتی وجود ندارد؛ این امر صرفا می تواند در مجازات، اثرگذار باشد. عنوان: مفهوم تصاحب در بزه اختلاس پیام: در بزه اختلاس، صرف برداشت وجوه به منزله تصاحب است؛ اما در مورد سایر اموال باید رفتار مرتکب به صورت تصاحب ظهور پیدا کند تا جرم به شکل تام واقع شود. عنوان: تأثیر استفاده یا عدم استفاده از اموال موضوع اختلاس بر ماهیت جرم پیام: در بزه اختلاس، استفاده یا عدم استفاده عملی شخص مرتکب از وجوه یا مال موضوع اختلاس، تفاوتی در ماهیت جرم ایجاد نمی کند.
- سپردن مال در اختلاسمفهوم سپرده شدن مال در بزه اختلاس، اعم از سپردن مستقیم و یا غیرمستقیم می باشد و چگونگی سپردن وجه یا مال به کارمندان ملاک نیست. عنوان: کیفیات مخففه در اختلاس پیام: در صورت وجود جهات تخفیف در بزه اختلاس، تبدیل انفصال دائم به انفصال موقت امکان پذیر نیست. عنوان: تعلیق اجرای مجازات در اختلاس پیام: در جرم اختلاس با مبلغ مال بیش از یک صد میلیون ریال که غیر قابل تعلیق است، چنانچه مختلس تمام وجه یا مال را تا قبل از صدور کیفرخواست مسترد کند، دادگاه ملزم است که مجازات حبس او را تعلیق نماید.
- اختلاسمتهم بزه اختلاس زمانی می تواند از ارفاق قانونی استفاده کند که تا قبل از صدور کیفرخواست تمام وجوه مورد اختلاس را با اراده آزاد خود مسترد نماید؛ نه اینکه در نتیجه اقدامات تعقیبی مقامات قضایی و دستور انسداد حساب بانکی یا تفتیش ، وجوه و اموال به دست آید.
- (1)-رابطه ی صلاحیت دادگاه با صلاحیت دادرس(2)- اخذ نظر کارشناس در بزه اختلاس(1)-صلاحیت دادگاه که به حکم قانون تعیین می شود، امری جدا از صلاحیت دادرس دادگاه است. لذا دادگاه انقلاب حتی در فرضی که حاکم دادگاه سمت دادرس دادگاه عمومی را نیز داشته باشد، برای رسیدگی به جرایمی که رسیدگی به آن ها در صلاحیت دادگاه عمومی است، صالح نمی باشد. (2)-اختلاس در زمره ی جرایم مالی بوده و اخذ نظر کارشناس امور مالی در مورد میزان دقیق وجوه مورد اختلاس، توسط دادگاه، ضروری است.
- اختلاسرضایت صاحبان حساب نسبت به برداشت غیر مجاز وجه از حساب آن ها توسط کارمند بانک،مانع تحقق بزه اختلاس از جانب کارمند مذکور نیست.
- اعاده ی دادرسی از احکام شعب تشخیص دیوان عالی کشوردرخواست اعاده دادرسی از احکام صادره ازشعب تشخیص دیوان عالی کشور پذیرفته نیست و متقاضی در صورت خلاف بین شرع بودن رأی صادره می تواند از ریاست قوه قضائیه تقاضای تجویز اعاده دادرسی نماید.
- نحوه تعیین مجازات در ارتکاب جعل به منظور اختلاسارتکاب جعل در راستای بزه اختلاس، جرم مقدمه محسوب و فاقد مجازات مستقل است.
- تجدیدنظر خواهی از حکم غیابی/تخفیف مجازات در اختلاس1- در صورت وجود جهات مخففه در اختلاس توأم با جعل زائد بر پنجاه هزار ریال، تعیین مجازات انفصال موقت از خدمات دولتی بجای انفصال دائم برخلاف قانون است. 2- قبول درخواست تجدیدنظر از حکم غیابی منوط به پایان رسیدگی واخواهی در مرحله بدوی یا اثبات اعراض ذی نفع از حق واخواهی است.
- مفهوم سپردن مال در بزه اختلاسمنظور از سپردن مال در بزه اختلاس، اعم از سپردن مستقیم و غیرمستقیم مال است.
- شرط تحقق بزه اختلاس توأم با جعلتحقق اختلاس توأم با جعل، منوط به جعل برای برداشت و تصاحب وجوه پیش از یا مقارن با اختلاس است، لذا جعل برای مخفی کردن و کتمان اختلاس، مصداق تعدد مادی جرم است.
- شرط بطلان معامله به قصد فرار از دینبه صرف اثبات این که معامله به قصد فرار از دین بوده، معامله باطل نیست؛ بلکه باید اثبات شود که معامله صوری هم بوده است.
- تعلیق حبس محکومعلیه در بزه اختلاسدر صورت استرداد وجه یا مال مورد اختلاس قبل از صدور کیفرخواست، دادگاه مکلف به تعلیق حبس محکوم علیه می باشد.
- تحصیل وجه از طریق صورت سازی متقلبانه توسط کارمند بیمهتحصیل وجه از طریق صورت سازی متقلبانه توسط کارمند بیمه، مصداق بزه اختلاس توأم با جعل است نه تحصیل مال از طریق نامشروع.
- تعلیق اجرای مجازاتهای بزه اختلاسدر بزه اختلاس صرفا اجرای مجازات حبس با شرایطی قابل تعلیق است.
- استفاده موقت کارمند از وجوه سپرده شده به ویاستفاده موقت کارمند بانک از وجوه سپرده شده نزد وی بدون قصد تصاحب، مصداق بزه اختلاس نیست.
- تشدید مجازات در مرحله تجدیدنظردر صورت عدم اعتراض شاکی یا دادستان و با فرض عدم رعایت قانون در تعیین مجازات، دادگاه تجدیدنظر حق تشدید مجازات را ندارد.
- تشدید مجازات در مرحله تجدیدنظر1-در فرض عدم اعتراض دادستان یا شاکی، دادگاه تجدیدنظر حق تشدید مجازات را ندارد حتی اگر مقررات قانونی رعایت نشده باشد. 2-مرجع درخواست اعطای آزادی مشروط در مواردی که رأی در دادگاه تجدیدنظر استان قطعی شده باشد، همان دادگاه تجدیدنظر می باشد. 3-توأم بودن اختلاس با جعل تعدد معنوی جرم محسوب نمی شود، بلکه عنوان مجرمانه ی خاص است که سبب تشدید مجازات اختلاس می گردد. 4-در تحقق جرم اختلاس بین محروم نمودن دائم یا موقت دستگاههای دولتی از اموال متعلقه، تفاوتی وجود ندارد و تنها در میزان مجازات جزای نقدی موثر است. 5-مفهوم سپرده شدن وجوه در جرائم اختلاس و کلاهبرداری عرفی بوده و اعم از سپردن مستقیم و غیر مستقیم می باشد.
۱۲