آرای قضایی مرتبط با ماده 803

در صورتی که طلاهای اهدا شده به زوجه توسط مشارالیها به فروش رسد با توجه به اینکه عین موهوبه باقی نیست حق استرداد آن توسط واهب از بین می رود.

با توجه به اینکه مهریه از حقوق زوجه می باشد لذا زوجه می‌تواند هرزمان که خواست کلیه مهریه خویش رادر مقابل صدور حکم طلاق و انجام و اجرای ان و قطعیت طلاق در حق زوج بذل نماید که معمولا این امر نیز شرط می‌شود که زوجه حق رجوع نسبت به مهریه خود را در صورت قطعیت طلاق نداشته باشد. بنابراین تازمانی که طلاق قطعی نشده است زوجه می تواند نسبت به مهریه بذل شده خویش عدول نماید. مضافا مطابق ماده ۸۰۳ قانون مدنی حتی بعد از قبض هبه نیز واهب غیر از موارد خاص ذکر شده در ماده فوق حق رجوع دارد؛خصوصا در مورد فوق که هبه ( بذل ) مشروط به تحقق طلاق بوده است و شرط نیز محقق نگردیده است.

هدایای تقدیمی از طرف خانواده زوجین در هنگام ازدواج، امانی یا عاریه محسوب نمی شوند، بلکه هبه است؛ بنابراین قابلیت تصرف و استفاده دارند و درخواست استرداد آنها(در صورت عدم وجود شرایط استرداد هبه) فاقد محمل قانونی است.

اهداء طلا و سکه به عروس در هنگام ازدواج عرفا به عنوان هدیه و هبه است و از آنجایی که عاریه بودن آن امری غیرمتعارف است، اگر زوج مدعی عاریه دادن آنها به زوجه باشد، باید دلیل معتبری بر این امر اقامه کند.

مهریه تا آن زمان که هنوز پرداخت نشده، طلبی است بر ذمه زوج و بذل آن، هبه محسوب نمی شود بلکه برایت ذمه مدیون است؛ بنابراین در فرض بذل مهریه پرداخت نشده، مقررات هبه بر موضوع حاکم نبوده و چون داین از حق خود به اختیار صرفنظر کرده است، حق رجوع از آن را ندارد.

طلاجات اهدایی در دوران نامزدی، پس از ازدواج طرفین با یکدیگر و حصول اختلاف میان آنها ، قابلیت استرداد ندارد؛ زیرا این امکان منوط به برهم خوردن نامزدی است.

در دعوی استرداد اموال موجود در منزل مشترک توسط زوج، درصورتی که زوجه ادعای جهیزیه و یا مهریه بودن اموال مذکور را داشته باشد، باید دلیل مبنی بر آن ارایه کند.

در هبه معوض، لازم نیست که عوض، مال باشد و یک عمل مشروع نیز می تواند عوض قرار بگیرد. بنابراین در صورتی که دادگاه احراز کند، هبه طلاجات و هدایا از سوی زوج به زوجه، در مقابل امر مشروع ازدواج قرار داشته است، از آنجا که با انعقاد عقد دایم، عوض پرداخت شده است، رجوع از هبه امکان پذیر نیست.

هدایا و خریدهایی که زوجین در جهت انعقاد عقد نکاح برای همدیگر انجام می دهند، متقابل و معوض محسوب می شود؛ درحالیکه استرداد هدایا درصورتی امکان پذیر است که بلاعوض بوده و عین آن موجود باشد.

طلاجاتی که زوج در ایام زناشویی به زوجه هبه کرده است در صورتی که عین آن نزد زوجه موجود باشد، قابل استرداد است.

نظر به اینکه در عرف جامعه ایرانی ، جهیزیه آن لوازم و وسایلی است که توسط زوجه و خانواده وی تهیه شده و به هنگام شروع زندگی مشترک به منزل زوج آورده می شود؛ بنابراین چنانچه اثاث البیت توسط زوج تهیه شده باشد، دعوی استرداد جهیزیه محکوم به بطلان است.

اگر میزان طلاهای موضوع دعوای استرداد، قابل توجه باشد، در صورتی که زوجه نفقه‌بگیر زوج بوده و درآمد و سرمایه ای نیز نداشته باشد و فاکتورهای خرید به نام زوج و زوجه باشد، دعوای زوجه دایر بر استرداد طلاها محکوم به بطلان است.

در صورتی که برخی از اقلام جهیزیه توسط پدر زوج تهیه شده باشد، دعوی وی به طرفیت زوجین، مبنی بر رجوع از هبه، پذیرفته نمی شود؛ زیرا ماهیت عرفی اقلام مذکور این است که به والدین زوجه به عنوان شیر بها داده شده و توسط آنان به عنوان جهیزیه جهت استفاده زوجین ارسال می شود.

حتی در صورتی که قرارداد طرفین عنوان «هبه نامه»; داشته باشد، اگر کاشف به عمل آید این بخشش دارای ما به ازایی هرچند معنوی (مانند زحمات و کوشش متهب) بوده است، با توجه به قصد باطنی طرفین، عقد مذکور صلح معاوضی محسوب می شود، بنابراین لازم و غیرقابل رجوع خواهد بود.

جهت رجوع از هبه نیازی به تقدیم دادخواست مستقل نیست؛ بنابراین در دعوی استرداد جهیزیه در صورت احراز تعلق اموال به زوج توسط دادگاه، وی می تواند ضمن امتناع از استرداد برخی از اقلام جهیزیه، رجوع خود را از هبه اعلام کند.

«شیربهاء»; هبه معوض به شرط ضمنی نکاح است و با تحقق عقد نکاح، امکان رجوع زوج(واهب) از آن وجود ندارد؛ بنابراین اقلام خریداری شده توسط زوج به عنوان شیربهاء، در صورت درخواست زوجه مبنی بر استرداد جهیزیه به وی مسترد می شود.

بذل مهریه از سوی زوجه در قبال حق حضانت باطل است، زیرا در صورت تحقق شرط و بذل، زوج حق حضانت خود را با مهریه معاوضه می کند؛ درحالی که حق حضانت از حقوقی است که قابل نقل و انتقال و قابل اسقاط و قابل معاوضه با مال نیست.

در صورتی که مهریه عین معین نبوده بلکه به صورت دین و در ذمه زوج باشد، بخشیدن تمام یا قسمتی از آن از مصادیق عقد هبه نیست که قابل رجوع باشد؛ بلکه از مصادیق ابراء بوده و قابل گذشت نیست.

طلاجات از نظر عرف از اقلام جهیزیه محسوب نمی شود و دعوی استرداد آنها از ناحیه زوج قابل پذیرش است.

رجوع زوج از هبه و استرداد عین هدایا وقتی جایز است که عین موهوب موجود باشد و امکان رجوع از هبه در شرایطی که زوجه به طور کلی منکر وجود آن بوده و برای اثبات آن سوگند ادا نماید و زوج نیز دلیلی بر بقاء آن ارایه نکند، وجود ندارد.

تغییر در عین موهوبه باعث می شود که حق رجوع واهب، ولو با بودن عین، سلب شده و از بین برود.

انتقال عادی مال غیر منقول موهوبه توسط متهب مانع حق رجوع واهب به عین موهوبه است.

هدایای دوران نامزدی در صورتی که خواستگاری منتج به ازدواج شود، قابل استرداد نیست.

اگر زوجه سکه های بهار آزادی را که به عنوان مهریه بر ذمه زوج می باشد به وی ببخشد می تواند از هبه خود رجوع کند.