آرای قضایی مرتبط با ماده 489
قانون آیین دادرسی مدنی — ۶۰ مورد
رای داوری در موارد زیر باطل است و قابلیت اجرایی ندارد:
1- رای صادره مخالف با قوانین موجد حق باشد.
2- داور نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده رای صادر کرده است.
3- داور خارج از حدود اختیار خود رای صادر نموده باشد. در این صورت فقط آن قسمت از رای که خارج از اختیارات داور است ابطال میگردد.
4- رای داور پس از انقضای مدت داوری صادر و تسلیم شده باشد.
5- رای داور با آنچه در دفتر املاک یا بین اصحاب دعوا در دفتر اسناد رسمی ثبت شده و دارای اعتبار قانونی است مخالف باشد.
6- رای به وسیله داورانی صادر شده که مجاز به صدور رای نبودهاند.
7- قرارداد رجوع به داوری بیاعتبار بوده باشد.
- مرجع صالح در دعوای اختلاف راجع به اصل عضویت در تعاونیدر مواردی که اساس عضویت در تعاونی محل نزاع باشد با توجه به اینکه ابطال یا تایید عضویت، مقدم بر اختلاف میان اعضای تعاونی است، رسیدگی به آن، از صلاحیت داوران خارج و در صلاحیت محاکم دادگستری به عنوان مرجع عام تظلمات است.
- دعوای ابطال رای داور به علت عدم رعایت اصول دادرسیدرصورتی که رای داوری بدون رعایت اصل تناظر و اصل حق دفاع صادرشده و همچنین در فرضی که موجه و مستدل نباشد رای داور ابطال می گردد.
- نحوه تعیین داور در ارجاع به داوری شخص حقوقی / حدود الزام داور در تبعیت از نظریه کارشناسی1 درصورتی که در قراردادی، مشاور املاک به عنوان داوری مرضی الطرفین انتخاب شود و یکی از کارکنان، که با آن بنگاه قرارداد دارد، مبادرت به رسیدگی و صدور رای نماید این موضوع مغایرتی با قانون نداشته و از موارد ابطال رای داور نیست. 2- داور الزامی به تبعیت از نظریه کارشناسی نداشته و درصورتی که آن را مغایر اوضاع واحوال مسلم موضوع کارشناسی تشخیص دهد می تواند برخلاف مفاد آن رای صادر نماید و دادگاه حق دخالت در خصوص این موضوع و نیز کیفیت کارشناسی انجام شده را ندارد.
- ضمانت اجرای عدم صدور رای به خسارت تاخیر تادیه توسط داوراگر داور به خسارت تاخیر تادیه رای ندهد، رای داوری، خلاف قانون موجد حق و قابل ابطال است.
- تسلیم رای داوری توسط شخصی غیر از داورتسلیم رای داوری، توسط شخصی غیر از داور به دادگاه، مغایر مقررات و فاقد اثر قانونی است.
- فسخ قرارداد متضمن شرط داوری توسط داورفسخ قرارداد مشتمل بر شرط داوری توسط داور با توجه به اینکه فسخ از حقوق طرفین قرارداد بوده و همچنین در صورت فسخ قرارداد، منشا صلاحیت داور از بین رفته و موجبی برای اظهارنظر داور باقی نمی ماند از موجبات بطلان رای داور است.
- ضمانت اجرای عدم تراضی در تعیین داور مرضیالطرفیندر صورت عدم تراضی در تعیین داور مرضی الطرفین ، دادگاه، صالح به تعیین داور نیست و تنها راه حل این وضعیت طرح دعوای ماهیتی در محاکم عمومی است. عنوان: تعیین داور مرضی الطرفین توسط دادگاه پیام: از آنجا که در شرط مربوط به تعیین داور مرضی الطرفین، مبنای تعیین داور توسط طرفین، تراضی است، دادگاه در فرض استنکاف یکی از طرفین، اختیاری در تعیین داور ندارد.
- مهلت صدور و تسلیم رای داوری در فرض عدم تعییندرصورتی که طرفین مدت خاصی را برای داوری تعیین نکرده باشند رای داور می بایست در مهلت سه ماهه صادر و تسلیم دفتر دادگاه گردد بنابراین صرف صدور رای در مهلت سه ماهه و عدم تسلیم آن در مدت مذکور موجب معتبر تلقی نمودن آن نخواهد بود.
- ابطال رای داور به استناد عدم توجه داور به اظهارات گواهانادعای عدم توجه به داور به اظهارات شهود، خارج از بحث مغایرت با قوانین موجد حق بوده و ملازمه با ورود در ماهیت امر دارد بنابراین از موارد ابطال رای داور نیست.
- اختیار داور در انحلال قرارداد اصلیدر قراردادهایی که شرط داوری در حل اختلاف پیش بینی شده است، به لحاظ عدم استقلال شرط از اصل قرارداد، داور نمی تواند رای به انحلال قرارداد دهد زیرا با این فرض، شرط داوری نیز به تبع قرارداد زوال خواهد یافت و داوری که سمت خود را ازدست داده نمی تواند در مورد اصل قرارداد اتخاذ تصمیم کند.
- تمدید مدت داوریتمدید مدت داوری، حتی درصورتی که داوران از طرف دادگاه تعیین شده باشند، از اختیارات طرفین داوری است نه دادگاه.
- مغایرت رای داور با قواعد آمره و نظم عمومیاگر رای داور در مغایرت آشکار با قواعد نظم عمومی و آمره باشد عدم رعایت مهلت درخواست ابطال رای داور توسط خواهان مانع از رسیدگی دادگاه نیست زیرا قانون گذار در این موارد، بدون قید و شرط رای داور را باطل دانسته است.
- دعوای ابطال رای داور به علت کلی و مبهم بودن آنکلی و مبهم بودن رای داور به گونه ای که تفاسیر گوناگونی را در برداشته باشد و باعث فصل خصومت نگردد، از موارد ابطال رای داوری است.
- نحوه تعیین داور مرضیالطرفیندر صورتی که در قرارداد داوری مقرر شده باشد که هریک از طرفین یک داور اختصاصی معرفی نمایند و داور سوم با توافق دو داور دیگر تعیین گردد، دادگاه نمی تواند وارد موضوع تعیین داور مرضی الطرفین شود و در صورت استنکاف داوران اختصاصی درتعیین داور مرضی الطرفین، رسیدگی به اختلاف در صلاحیت دادگاه قرار خواهد گرفت.
- دعوای ابطال رای داور به علت عدم صلاحیت داوروجود دعوای کیفری بین یکی از طرفین داوری و داور از موارد عدم صلاحیت داور و موجب ابطال رای داوری است.
- اثر فوت یکی از طرفین داوری در قرارداد داوریفوت یکی از طرفین داوری قبل از صدور رای داور، موجب زایل شدن امر داوری و بی اعتباری رای داور است.
- صدور رای داوری بدون توجه داور به تبدیل تعهددر صورتی که داور تبدیل تعهد صورت گرفته را نادیده گرفته باشد و بر خلاف آن رای صادر کند یکی از قوانین موجد حق را زیر پا گذاشته و رای داور مستلزم نقض می باشد.
- اصلاح و تکمیل رای داوریصدور رای تحت عنوان «تتمه رای داوری»; توسط داور صحیح نیست و داور در فرض صدور رای اصلی، در صورت وجود شرایط مقرر در قانون آیین دادرسی مدنی صلاحیت صدور رای تصحیحی را دارد که متفاوت از «تتمه رای داوری»; است و این رای داوری شایسته ابطال است.
- بیاعتباری شرط داوری با فوت احد از طرفین قرارداددر صورت فوت یکی از طرفین قرارداد مشتمل بر شرط داوری، امر داوری زایل و بی اعتبار شده و موجبی برای اظهارنظر داور باقی نمی ماند. لذا رای داوری که پس از فوت صادر شده محکوم به بطلان است.
- ماهیت رای دادگاه در رسیدگی به دعوای ابطال رای داوریدادگاه حکم به تایید رای داور صادر نمی نماید بلکه آنچه مورد حکم قرار می گیرد ابطال رای داوری یا حکم به بطلان دعوی ابطال رای داور است.
- اثر فسخ قرارداد متضمن شرط داوریدر صورت فسخ قرارداد مشتمل بر شرط داوری، شرط داوری نیز منتفی است و داوران نمی توانند در مورد صحت و سقم دعوی فسخ قرارداد مذکور رسیدگی و اتخاذ تصمیم نمایند.
- موارد حصری ابطال رای داوریابطال رای داوری صرفا در حدود موارد احصا شده در ماده 489 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی قابل پذیرش است و چنان چه دلیلی بر صدور رای داوری بر خلاف قوانین موجد حق ارایه نشود، دعوی رد می شود.
- نحوه رسیدگی دادگاه به دعوای ابطال رای داوردر دعوی ابطال رای داور، دادگاه تنها به موارد مقرر قانونی برای ابطال رسیدگی می کند و رای داوری را در ماهیت نفیا یا اثباتا مورد نقد قرار نمی دهد.
- بطلان رای داور مبنی بر بی اعتباری قرارداد متضمن شرط داوریاز آنجا که داوری با انعقاد قرارداد موجودیت یافته است، لذا داور نمی تواند قرارداد متضمن داوری را بی اعتبار اعلام نماید و رای داوری ابطال می گردد. همچنین دادخواستی که متضمن دو خواسته ابطال رای داور و صدور حکم دیگری مبتنی بر آن باشد، قابل استماع نیست و خواسته دیگر که مبتنی بر ابطال رای داوری است رد می گردد تا در صورت ابطال رای داور طی دعوی دیگر به آن رسیدگی شود.
- اثر عدم توافق نسبت به تعیین داوران مرضی الطرفیندر صورت پیش بینی حل اختلاف از طریق هیات داوری سه نفره مرضی الطرفین، با عدم توافق نسبت به تعیین داوران، موضوع داوری منتفی می گردد و مراجعه به دادگاه جهت تعیین داور و اقدام دادگاه در این راستا مغایر با قانون است.