نشست قضایی درباره مقررات اعسار در قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱

طبق ماده ۵ قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ در صورت عدم تمکن مالی هر یک از اصحاب دعوی، دادگاه می تواند پس از احراز مراتب با توجه به اوضاع و احوال، وی را از پرداخت هزینه دادرسی و سایر هزینه ها معاف و یا پرداخت آنها را به زمان اجرای حکم موکول کند. ابهامی که ایجاد شده اینجاست که با توجه به این که قانون حمایت خانواده در راستای حمایت از کانون خانواده و با حذف تشریفات، در جهت تسریع رسیدگی به دعاوی خانوادگی تصویب شده آیا منظور از عبارت احراز مراتب صرفا انجام برخی تحقیقات و دستورات پیرامون موضوع است و سپس دستور اعسار صادر می شود یا این که طبق مقررات اعسار که در قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی آمده در قالب حکم اعسار صادر می شود و قابل تجدیدنظرخواهی و تابع تشریفات خود است؟ این ابهام از آنجا نشات می گیرد که اگر اعسار باید طبق مقررات قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی باشد، چه لزومی داشت در این قانون هم یک ماده قانونی به این امر اختصاص داده شود. مگر این که منظور احراز بدون تشریفات و سریع باشد همان گونه که در مواد متعددی از این قانون به حذف تشریفات تاکید کرده است.

استدلال اکثریت صایب است زیرا مستنبط از مقررات ماده ۵ قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ این است که دادگاه صالح در مقام پذیرش دعوا و رسیدگی به آن، بدوی هیچ گونه تشریفات قانونی و به هر نحوی از انحا که بر مبنای اوضاع و احوال مسلم قضیه موضوع عدم تمکن مالی هر یک از اصحاب دعوی را احراز نماید وی را از پرداخت هزینه های دادرسی و غیره معاف و یا پرداخت آن ها را به زمان اجرای حکم موکول کند. با این ترتیب نظر اکثریت تایید می شود. منظور قانونگذار از اشاره به مقررات اعسار در قانون خانواده این است که بدون تشریفات رسیدگی شود والا چه لزومی داشت که مقررات اعسار را دوباره در قانون حمایت خانواده تکرار کند.پس با توجه به این که در جای جای قانون جدید به حذف تشریفات اشاره نموده و رسیدگی فوری مدنظر قانون است به نظر اعسار هم صرفا با یک بررسی اجمالی در قالب دستور رسیدگی شود. اگر منظور حذف تشریفات بود به صراحت باید قید می شد و مواردی که در قانون حمایت خانواده با حذف تشریفات اشاره شده استثنا بر قاعده است که باید استثنای مضیق تفسیر شود. فلذا به غیر از مواردی که استثنا شده مابقی موارد از قاعده اصلی تبعیت کرده و با تشریفات مقررخواهد رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۲