پرسش
با توجه به ماده ۵۲۹ ق.آ.د.م و تبصره ماده ۹ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه و توجها به ماهیت فعالیت بنیاد توسعه و عمران موقوفات (با عنایت به اساسنامه تشکیل بنیاد مذکور)، آیا بنیاد مشمول حکم ماده ۹ مذکور است و از پرداخت هزینه دادرسی در محاکم و شورای حل اختلاف معاف است یا خیر؟
نظر و پاسخ
حکم خاصی تبصره ماده ۹ تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه در معافیت از پرداخت هزینه های دادرسی قابل تسری به بنیاد توسعه و عمران موقوفات نیست، لذا معاف از پرداخت هزینه دادرسی نمی باشد.
در این شک نیست که با توجه به خاص بودن حکم تبصره ماده ۹ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه و استفساریه های سال ۱۳۷۹ (بعد از تصویب و اجرای قانون آیین دادرسی مدنی) توسط مجلس شورای اسلامی از تبصره مذکور، مصادیق حصری و احصایی ماده ۹ مذکور استثنایا از پرداخت هزینه دادرسی معاف هستند، اما بنیاد موضوع سوال، حسب اساسنامه آن در سال ۱۳۶۳ تشکیل شد و به نام موسسه و بعدا در سال ۱۳۸۹ تغییر نام داد به بنیاد توسعه و عمران موقوفات، که با توجه به اساسنامه آن نوع بنیاد (موسسه) عمرانی و اقتصادی است و توجها به ماده ۳ اساسنامه آن موضوع و اهداف آن فعالیت های بازرگانی و تولیدی بوده و هدف انتفاعی دارد اگر چه به موجب مواد ۲۹ و ۳۱ اساسنامه منافع حاصل از فعالیتهای انتفاعی آن صرف توسعه و عمران موقوفات کشور می شود و با توجه به ماده ۳۰ اساسنامه که می گوید به منزله وقف عام است، بنیاد وقف عام هم نیست، در صورتی که تبصره ماده ۹ مقرره مذکور بنیادهای خیریه که هدف غیر انتفاعی دارند نه انتفاعی و موقوفات عام را که با توجه به ماده ۹ قانون مذکور و با رعایت شرایط مقرره مذکور به سازمان حج و امور خیریه واگذار می شوند معاف از هزینه دادرسی دانسته است نه بنیاد موضوع سوال را، از طرفی اصل بر تفسیر مضیق احکام و مقررات استثنایی است و در جایی که در شمول موردی تحت حکم خاص تردید داشت اصل بر عدم شمول حکم استثنایی بر مورد شک است، لذا بنیاد توسعه و عمران موقوفات چون یک بنیاد انتفاعی است (نه خیریه) از مصادیق موضوعات تبصره ماده ۹ نیست و از پرداخت هزینه دادرسی معاف نمی باشد چرا که اصل بر مساوات اشخاص در مقابل قانون است و ترجیح بنیاد موضوع سوال بر سایر بنیادها و نهادها ترجیح بلا مرجح است و صرف منافع بنیاد برای توسعه و عمران موقوفات سبب حمل عنوان خیریه و غیر انتفاعی بر موضوع فعالیت بنیاد مذکور نیست.
صرفنظر از اینکه صرف درآمدهای بنیاد موضوع سوال با توجه به اساسنامه آن در عمران و احیاء موقوفات سبب خیریه بودن بنیاد مذکور است ولی با توجه به اینکه به موجب ماده ۳۰ اساسنامه بنیاد مذکور به منزله وقف عام است و ماده ۹ و تبصره آن هم ناظر بر بندهای هفت گانه ماده ۱ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج اوقاف و امور خیریه است که در بند ۷ ماده ۱ مذکور (هر مال دیگری که به غیر عنوان وقف برای امور عام المنفعه و خیریه اختصاص یافته باشد در حکم موقوفه عام است) لذا با عنایت به اساسنامه بنیاد مذکور که به منزله وقف عام است و درآمدهای آن که صرف عمران موقوفات می شود لذا مشمول تبصره ماده ۹ است و از هزینه دادرسی معاف است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۸