پرسش
آیا ولی قهری منحصر به پدر جد و جد پدری است یا این که پدر جد پدری و جد جد و هرچه بالاتر رود را نیز شامل می شود؟
نظر و پاسخ
هر چند برابر مصرحات قانون مدنی (مواد ۱۱۸۰ لغایت ۱۱۹۴) در مبحث ولایت قهری و مقررات مربوط به ارث و قرابت و ایضا ماده ۴۵ قانون ثبت اسناد و ماده ۳۳ قانون سجل احوال، ولایت قهری صغیر را منحصر به پدر و جد پدری دانسته اند، از باب این که عمر پدر جد و جد جد و اجداد بالاتر عموما وصال به ولایت کردن از نوه و نتیجه و نواده را نمی دهد و وجه غالب بر اقربیت درجه و طبقه و قرب قرابت مدنظر بوده است و از آن جا که پدر و جد پدری به طفل صغیر نزدیک تر هستند، بنا به جهات فوق، قانون مدنی بر طریق به گزینی، ولایت قهری را منحصر به پدر و جد پدری و وصی منصوب از طرف آن ها دانسته است. بنابراین، به نظر می رسد که جدپدر و جد جد و اجداد بالاتر هم دارای ولایت قهری هستند و عندالاقتضا در صورت فوت پدر و جد پدری و با داشتن شرایط ولایت می توانند، اعمال ولایت کنند.
اگرچه مقررات باب سوم از کتاب هشتم قانون مدنی مصوب ۱۳۱۴/۲/۱۹ در موارد متعدد به ولایت پدر و جد پدری تصریح شده و لفظ اجداد پدری در این باب استعمال نشده، جد در این خصوص اسم جنس محسوب و از آن معنای جمع مستفاد می شود. از ظاهر روایات ماثوره و کلام فقها به ویژه فقهای معاصر حضرت آیت الهس العظمی خویی در تکمله المنهاج و حضرت امام خمینی (ره) در تحریرالوسیله نیز چنین مستنبط است که ادله راجع به ولایت قهری طفل به اجداد پدری نیز سرایت دارد.
چون در مقررات باب سوم از کتاب هشتم قانون مدنی جد به نحو مفرد استعمال شده، ولایت قهری منحصرا مختص پدر و جد پدری است و شامل اجداد پدری نیست. توضیح این که اگر قانونگذار اراده معنای جمع از لفظ جد داشت، به آنان که در باب ارث یا نفقه مذکور است از جمع مکسر جد برای تامین منظور خود بهره می جست و چون او در مقام بیان بوده و صرفا ولایت را در خصوص طفل به پدر و جد پدری اش منحصر دانسته تعمیم آن به غیر، فاقد وجاهت قانونی است.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۱