پرسش
آقای (الف) شش دانگ یک قطعه زمین متعلق به خودش را، به موجب عقد صلح غیرمعوض و برای احداث مرکز توانبخشی معلولین واگذار می نماید. نهادی که این ملک به او واگذار شده، با نادیده گرفتن انگیزه مصالح، به جای ساخت مرکز مذکور در آن ملک، آن را به دیگری می فروشد و خریدار در آن مجتمع مسکونی بنا می کند. با تحلیل تاثیر اقدام متصالح در عقد صلح و بیع؛ الف: آیا خواسته مصالح مبنی بر صدور حکم به فسخ عقد صلح به خاطر اقدام متصالح در فروش آن ملک قابل پذیرش است؟ ب: اگر عقد صلح قابل فسخ شود، آیا خواسته مصالح مبنی بر صدور حکم به ابطال عقد بیع قابل قبول می باشد؟
نظر و پاسخ
حسب مقررات ماده ۷۶۰ قانون مدنی، صلح عقد لازم است اگرچه در مقام عقود جایزه واقع شده باشد و بر هم نمی خورد مگر در موارد فسخ به خیار یا اقاله. در سوال مطروحه چون شخص (الف) شش دانگ یک قطعه زمین متعلق به خود را به موجب عقد صلح غیرمعوض و برای احداث مرکز توانبخشی معلولین واگذار کرده و نهاد متصالح برخلاف نظر مصالح ملک را به دیگری فروخته است مطابق مقررات ماده ۷۶۴ قانون مدنی، در صلح تدلیس شده و موجبات خیار فسخ حاصل گردیده و مصالح می تواند با مراجعه به محاکم دادگستری و به علت تحقق فسخ، مال الصلح را مطالبه نماید.
متصالح بر ساخت مرکز توانبخشی به عنوان شرط فعل در ضمن عقد صلح متعهد شده و چون به تعهدش عمل نکرده است مصالح با مراجعه به محاکم صالح می تواند اجبار ایشان را به انجام تعهد درخواست نماید و اگر به جهاتی اجبار آن ممکن نباشد خواسته ایشان مبنی بر صدور حکم به فسخ عقد صلح قابل قبول است و دیگر سوالات، منتفی به انتفای موضوع می باشند.
آنچه افراد خیر را به این گونه واگذاری ها ترغیب می کند انگیزه هایی چون احسان و باقیات صالحات می باشد. این انگیزه ها آن گونه قوی است که وقتی برای معامله و عقد به مذاکره می پردازند انجام آن را ضمن عقد، شرط می کنند اگرچه به صرف عقد صلح انتقال مالکیت صورت می گیرد. اما متصالح متعهد به انجام تعهد و شرط ضمن عقد است. مصالح می تواند با استناد به ماده ۷۶۱ قانون مدنی، با رعایت مواد ۲۳۷، ۲۳۸ و ۲۳۹ آن قانون، فسخ عقد صلح را درخواست کند.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۸۸