پرسش
اگر زنی برای مدت طولانی مثلا نود و نه ساله به نکاح موقت مردی درآید و رفتار مرد موجبات عسر و حرج را برای او فراهم کرده باشد، آیا این زن می تواند برای استخلاص خود، از دادگاه الزام شوهر به بذل مدت را بخواهد؟
نظر و پاسخ
با توجه به مبانی نظر و اسباب موجهه آن، نظر (الف) اتفاق نظر مورد تایید است
ابتدا در ارتباط با طبیعت عقد نکاح و خصوصیات آن و تمایزی که با نکاح دایم دارد بحث شد و از قول یکی از فقها نقل شد که ظاهرا فتوای وی بر آن است که عقدهای موقت ۹۹ ساله در حکم عقد دایم و آثار عقد دایم بر آن بار می باشد و از قول یکی از فقهای دیگر نقل شد که چون زن به اراده خود این مشکل را برای خود ایجاد کرده است؛ شارع مسیولیتی در قبال او ندارد.
متعاقب این بحث، اعضای شرکت کننده در این نشست به دو نتیجه رسیدند:
الف: قاعده عسر و حرج بر تمام عقود اشراف دارد . از آن جا که دادگستری طبق قانون اساسی، مرجع رسیدگی به کلیه تظلمات می باشد؛ در صورت تقدیم دادخواست مذکور اگر با بررسی شرایط، عسر و حرج زن برای حاکم احراز شود به تبعیت از قاعده لاضرر و لاضرار فی الاسلام و با استفاده از فتاوی معتبر مورد بحث و اطلاق ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی، شوهر را به بذل بقیه مدت عقد موقت الزام و محکوم می کند.
ب: از آن جا که در عقد و نکاح قصد و اراده طرفین ملاک است و صرفا بر مبنای مدت نود و نه ساله نمی توان قصد را احراز کرد و از طرفی با جاری شدن عقد طرفین به لوازم آن متعهد می شوند و خصوصیات و آثار عقد منقطع به نحوی است که عسر و حرجی که در نکاح دایم بروز می کند در متعه بروز نخواهد کرد؛ لذا نمی توان عسر و حرج را موجب فسخ آن دانست مگر این که خواهان ابتدا ثابت کند که قصد او عقد دایم بوده و پس از صدور حکم به عقد دایم زن و مرد، امکان طرح دعوای عسر و حرج وجود خواهد داشت.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۷۹