نشست قضایی درباره حضانت طفل و حق ملاقات ولی قهری در خصوص طفلی که حضانت وی بر عهده مادر است

برابر مفاد ماده ۱۱۷۴ قانون مدنی: در صورتی که ابوین طفل مشترک به هر علتی جدا از هم زندگی می کنند هر یک از آن ها که طفل تحت حضانت او نباشد حق ملاقات طفل خود را دارد. حال سوال این است: در صورتی که پدر طفل فوت کند و طفل در نزد مادرش به عنوان حضانت قرار گرفته باشد آیا جد پدری که ولایت قهری مذکور را به عهده دارد این حق برای او شناخته شده است یا نه؟

با توجه به مقررات باب سوم از کتاب هشتم قانون مدنی، طفل صغیر و یا غیررشید یا مجنون در صورتی که عدم رشد یا جنون او متصل به صغر باشد تحت ولایت پدر و جد پدری خود است. در فرض سوال در صورت فوت پدر چنان چه حضانت فرزند به مادر واگذار شود، اجداد پدری و مادری علی الخصوص جد پدری حق ملاقات با نواده خود را دارند و دادگاه می تواند سرپرست طفل را به فراهم کردن وسایل ملاقات، اجبار و الزام کند. مضافا حق ملاقات جد پدری برای اعمال ولایت قهری و انجام تکالیف قانونی وی، ضروری بوده و نمی توان ولی قهری را از ملاقات منع کرد مگر در صورت وجود علت قانونی. بنابراین، نظر اکثریت قضات دادگستری ارومیه تایید می شود. مستفاد از مقررات مواد ۱۱۸۰ و ۱۱۸۱ و ۱۱۸۸و ۱۱۸۹ و ۱۱۹۰و ۱۱۹۴ قانون مدنی این است که هر یک از پدر یا جد پدری نسبت به اولاد خود ولایت دارند و ولایت هر یک از آنان در ردیف و عرض یکدیگرند، نه در طول هم و ولایت یکی بر دیگری رجحان و برتری ندارد و نظر به این که تربیت، نگاهداری، اداره اموال و حقوق مالی و رعایت غبطه و صرفه و صلاح مولی علیه از شیون خاص ولی قهری است و اقتضای عمل به تکلیف شرعی و قانونی و اخلاقی ولی قهری ایجاب می کند در صورت فوت پدر، جد پدری (بدون عذر شرعی و قانونی) از ملاقات مولی علیه خود چشم پوشی نکند. نقض غرض و برخلاف مقتضای اعمال حق و تکلیف ولایت است و هیچ دلیل شرعی و قانونی نیز بر نهی و منع جد پدری از داشتن حق ملاقات مولی علیه خود وجود ندارد. مستنبط از مفاد ماده ۱۱۴۷ قانون مدنی خصوصا عبارت ابوین این است که حق ملاقات طفل صرفا اختصاص به پدر و مادر طفل دارد و این حق منصرف از جد پدری است چرا که ابوین ظهور در معنای پدر و مادر دارد و جد پدری خارج از شمول عبارت فوق است و ایجاد یک حق تاسیسی (مانند حق ملاقات) نیاز به نص قانونی دارد و این در حالی است که در قانون مدنی چنین نصی مبنی بر داشتن حق ملاقات طفل توسط جد پدری وجود ندارد. خصوصا این که پیش بینی حق ملاقات برای پدر و مادر در قانون مدنی بیشتر به لحاظ نیاز عاطفی و روحی و روانی فرزندان به هر یک از پدر و مادر بوده در حالی که این نیاز در مورد فرزندان نسبت به جد پدری و بالعکس در حدی نیست که موجبات وضع مقررات خاصی را فراهم نماید و سکوت قانونگذار در این امر نیز دلالت بر این استدلال دارد. رده:نشست های قضایی سال ۱۳۸۴