لاولکس پرسش
با توجه به ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۹ و آثار مترتب بر تعدد جرایم مختلف و مشابه، ملاک و منابع تشخیص جرایم مشابه چیست؟ (به طور مثال: چنانچه شخصی مرتکب ۳ فقره سرقت ساده، سرقت شبانه و سرقت تاسیسات مورد استفاده عمومی می گردد؛ سرقت های موصوف از نوع جرایم مشابه می باشند یا مختلف؟)
نظر و پاسخ
نظریه شماره ۸۷۷- ۱۳۹۹/۰۸/۲۰ به شرح زیر مورد تایید اعضای هیات عالی است: در موارد زیر جرایم غیر مختلف محسوب می شوند:
۱- ارتکاب یک جرم خاص به صورت متعدد؛ مانند ارتکاب متعدد سرقت های منطبق با یک ماده مشخص. مثال مذکور در فرض استعلام از مواردی است که جرم غیر مختلف محسوب می شود؛
۲- جرایمی که به رغم تعدد عنصر قانونی و متفاوت بودن مجازات ها، تحت عنوان جرم واحد شناخته می شوند؛ مانند سرقت های متعدد، جعل اسناد مختلف، صدور چک بلامحل به هر شیوه که در قانون مقرر شده است؛
۳- رفتارهای متعدد مجرمانه که موضوع آنها واحد است؛ مانند حمل، نگهداری، فروش، صادرات، واردات و ساخت مواد مخدر از نوع واحد، مشروبات الکلی، تجهیزات دریافت از ماهواره و اسلحه و مهمات از نوع واحد؛
۴- دو یا چند رفتار مجرمانه که در یک ماده قانونی ذکر و برای آنها مجازات پیش بینی شده است؛
۵- ارتکاب جرایمی که مجازات جرم دیگر درباره آنها مقرر شده و یا طبق قانون کلاهبرداری محسوب می شود؛
۶- شروع، معاونت و مباشرت در یک جرم.
ضمنا در مواردی که به موجب نص خاص یا رای وحدت رویه دیوان عالی کشور از قبیل رای شماره ۶۲۴ مورخ ۱۳۷۷/۰۱/۱۸ هیات عمومی دیوان عالی کشور (جعل و استفاده از سند مجعول) برخلاف ضوابط و معیارهای فوق احکام خاصی مقرر شده است، به همان ترتیب عمل می شود. بنابراین کلیه سرقت های موضوع بندهای مختلف ماده ۶۵۶ و همچنین سرقت های مسلحانه و عادی که در مواد ۶۵۱ به بعد قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ آمده است، تحت عنوان کلی سرقت های تعزیری، از نوع جرایم مشابه تلقی می شوند.
ملاک و ضابطه تشخیص جرایم مشابه، داشتن مجازات واحد می باشد؛ لذا جرایمی به عنوان مشابه قلمداد می گردند که دارای مجازات واحد باشند. به عبارت دیگر باید عنصر قانونی آن ها واحد باشد ولو جرایمی که به رغم وجود مدت در عنصر قانونی آن ها به شیوه های مختلف رفتاری قابل تحقق اند مانند بزه خریداری، نگهداری، حمل یا معامله سلاح شکاری موضوع بند الف ماده ۶ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات. با توجه به ملاک ارایه شده، جرایمی که مجازات جرم دیگری برای آن ها مقرر شده است یا آنکه در حکم جرم دیگری محسوب می شوند نیز مشابه هستند مانند ارتکاب بزه کلاهبرداری با انتقال مال غیر و در فرض سوال که شخص، مرتکب بزه سرقت شبانه و سرقت تاسیسات مورد استفاده عمومی شده است جرایم ارتکابی به علت داشتن مجازات های متفاوت ، مختلف می باشند و می بایست حسب بند ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی اصلاحی ۱۳۹۹ محکوم شود چراکه در فرض تشابه داشتن سرقت های موصوف ، با توجه به اینکه در جرایم مشابه حسب بند الف ماده ۱۳۴ قانون مذکور صرفا یک مجازات در دادنامه تعیین و در نهایت اجرا می شود، این سوال پیش می آید که فرد مرتکب به سرقت های موصوف را به مجازات ارتکاب کدام سرقت محکوم نماییم. در واقع مشابه دانستن جرایمی که دارای مجازات های متفاوتی هستند منجر به لغو حکم مقرر در بند الف ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی خواهد شد زیرا عملا امکان تعیین کیفر در جرایمی که دارای مجازات های مختلف اند، فراهم نیست.
ملاک و ضابطه تشخیص؛ عنوان مجرمانه است و در تشخیص جرایم مختلف و مشابه باید به رکن مادی بزه توجه داشته باشیم؛ لذا جرایمی که دارای عنوان واحد می باشند مانند ارتکاب سرقت های متعدد و مختلف، جرایم مشابه تلقی می گردند چراکه بزه سرقت عبارت است از ربودن مال غیر که به روش های مختلف قابل تحقق می باشد که قانون گذار حسب کیفیت سرقت، برای آن مجازات تعیین نموده است؛ لذا در فرض مساله که شخص، مرتکب سرقت ساده، شبانه و سرقت تاسیسات مورد استفاه عمومی شده است جرایم موصوف با توجه به توضیحات فوق، مشابه هستند و یک مجازات باید تعیین شود، حسب بند الف ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی که نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۴۱۵مورخ ۱۳۹۹/۰۴/۱۷ موید این نظر است. ضمنا مقام تعیین کیفر نیز یا دادگاه، یک مجازات (آن هم مجازاتی که اشد است) را تعیین خواهد کرد.
رده:نشست های قضایی سال ۱۴۰۰