لاولکس پرسش
مهلت اجاره تمام می شود مستاجر تخلیه نمی کند، موجر اسباب و وسایل را بیرون می ریزد؛ آیا این رفتار جرم است؟
نظر و پاسخ
هرچند اقدام موجر در تخلیه مورد اجاره با توسل به زور و اجبار (قهری) و خلع ید مستاجر عرفا تصرف عدوانی محسوب می شود، ولیکن با لحاظ شرایط مذکور در ماده ۶۹۰ قانون تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ که شاکی باید مالک عین یا منافع ملک مورد تصرف باشد و با فرض انقضای مدت اجاره، مستاجر مالکیتی نسبت به منافع عین مستاجره ندارد؛ بنابراین فرض پرسش از شمول بزه تصرف عدوانی خارج است و حسب مورد و شرایط حاکم بر پرونده می تواند از مصادیق سایر بزه ها نظیر ورود به عنف به مسکن دیگری موضوع ماده ۶۹۴ قانون تعزیرات یا تخریب عمدی موضوع ماده ۶۷۷ این قانون باشد.
اقدام موجر مبنی بر ریختن اثاثیه به بیرون از منزل نه ممانعت از حق است و نه مزاحمت؛ زیرا این دو موضوع تعاریف جداگانه ای از عمل مرتکب دارند. اقدام موجر مصداق بارز تصرف عدوانی است؛ زیرا تصرف عدوانی ادعای متصرف سابق است مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می کند. در اینجا موجر نه مانع تصرف است و نه مزاحم مستاجر؛ بلکه به کلی ملک را تصرف کرده مصداق تصرف عدوانی است. اینکه مستاجر متعهد به تخلیه شده است عدم تخلیه و عدم انجام تعهد حقی برای موجر ایجاد نمی کند تا از طریق غیرقانونی مبادرت به استیفای حقوق ادعایی کند.
از آنجا که به موجب ماده ۴۹۴ قانون مدنی عقد اجاره به محض انقضای مدت برطرف می شود پس جنبه ی کیفری ندارد چون مالکیتی وجود ندارد. مهم ترین تفاوت دعوای تصرف عدوانی کیفری و حقوقی، شرط مالکیت داشتن شاکی در بعد کیفری است، درحالی که نیازی نیست در یک دعوای تصرف عدوانی حقوقی خواهان مالک باشد. این تفاوت می تواند تبعاتی را در پی داشته باشد؛ ازجمله این که مستاجر، امین و سرایدار نمی توانند در دادسرا علیه متصرف دعوای تصرف عدوانی طرح نمایند؛ مگر اینکه این ریختن اثاثیه به بیرون از منزل باعث جرم دیگری شود مانند ورود به عنف و تخریب.
رده:نشست های قضایی سال ۱۳۹۹