نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۴/۵۷۳ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۶

۱ - با عنایت به مواد۱۷ و۱۸ آیین نامه اجرایی بند»ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران )موضوع صدور گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور( مصوب ۲۶ / ۱۲ / ۱۴۰۳ هیات وزیران، چنانچه پس از قطعیت گواهی انحصار وراثت، حکم قطعی موثر بر گواهی یادشده از سوی مراجع قضایی صادر شود، اصلاح گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال صورت می .گیرد با عنایت به توضیح مذکور، آیا اشخاص می توانند به صورت مستقیم نسبت به گواهی انحصار و ر اثت قطعیت یافته در دادگاه اعتراض کنند و دادگاه این گواهی را راسا اصلاح کند و یا آنکه باید مطابق مقررات فوق در ابتدا، به امری که مستلزم رسیدگی قضایی است؛ مانند اثبات نسب، نفی نسب و اصلاح تاریخ فوت در دادگاه رسیدگی شده و سپس رای قطعی برای اصلاح گواهی یادشد ه به سازمان ثبت احوال ارسال شود؟ ۲ - نظر به اینکه در برخی موارد، اعتراض به گواهی انحصار وراثت قطعیت یافته، مربوط به اموری است که اصلاح آن مستلزم به رسیدگی قضایی نمی باشد؛ مانند موارد مربوط به اشتباهات سامانه ای، خطای کار مندان ثبت احوال یا مسایل مربوط به عدم ثبت فوت افراد در گذشته و با توجه به اینکه بر اساس ماده۳۰۹ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب۱۳۷۹ مرجع صادرکننده رای، در موارد مربوط به اشتباهات، راسا یا با درخواست ذی نفع، رای مذکور را حتی در صورت قطعیت اصلاح می کن د، آیا در موارد یادشده سازمان ثبت احوال مکلف به رسیدگی به اعتراض و صدور گواهی اصلاحی است؟ ۳ - نظر به اینکه بند»ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳ بر مرجعیت سازمان ثبت احوال کشور در صدور گواهی انحصار وراثت اطلاق دارد و با عنایت به اینکه گواهی انحصار وراثت محدود و نامحدود از حیث آثار و کارکرد، دارای تفاوت ماهوی هستند، همچنین با توجه به این موضوع که گواهی صادره از سوی سازمان ثبت احوال قابل اعتراض در هیات حل اختلاف این سازمان و سپس نزد مرجع صالح قضایی است، در مواردی که پیش تر گواهی انحصار وراثت صادر شده است و در حا ل حاضر وراث یا دیگر ذی ،نفعان تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت با اثر نامحدود را دارند مرجع صدور این گواهی سازمان ثبت احوال است یا دادگاه صالح ؟ ۴ - در ماده۱۳ آیین نامه صدرالذکر، مرجع صالح برای رسیدگی به اعتراض نسبت به رای هیات حل اختلاف ،سازمان ثبت احوال»د ادگاه ذی صلاح « دانسته شده است، آیا صلاحیت محلی این دادگاه مطابق ماده۲۰ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب۱۳۷۹ ، همچنان دادگاه محل آخرین اقامتگاه متوفی است و یا دادگاه محل دیگری صالح به رسیدگی است؟

۱ - با توجه به موارد قطعیت گواهی انحصار وراثت به شرح مذکور در بندهای ماده۱۷ آیین نامه اجرایی بند »ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران )موضوع صدور گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور( مصوب۲۶ / ۱۲ / ۱۴۰۳ هیات وزیران و بالحاظ ماده۱۸ این آیین نامه که مقرر می :دارد» در صورت صدور حکم قطعی از سوی مراجع قضایی در مواردی از قبیل اثبات یا نفی نسب که موثر بر مفاد گواهی انحصار وراثت باشد، مرجع قضایی مکلف است رای مذکور را به سازمان اعلام کند. سازمان نیز مکلف است بر اساس رای مرجع قضایی گواهی انحصار وراثت اصلا حی را صادر و به وراث و ... ابلاغ کند« ، فرض اصلاح گواهی حصر وراثت قطعی از سوی سازمان ثبت احوال کشور به رسمیت شناخته شده است. بر این اساس، در فرض سوال، پس از قطعیت گواهی انحصار وراثت، ابتدا باید در مرجع صالح قضایی دعوایی که موثر بر گواهی انحصار وراثت است؛ از قبیل اثبات یا نفی نسب، مطرح شود و پس از قطعیت رای مطابق ماده۱۸ یادشده، رای قطعی به سازمان ثبت احوال کشور ارسال و این سازمان بر مبنای ،رای قطعی که موثر در گواهی مذکور است، گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و ابلاغ کند؛ بنابراین اصلاح گواهی انحصار وراثت در .مرجع قضایی، منتفی است ۲ - با توجه به اطلاق ماده۱۶ آیین نامه مذکور و از آنجا که ماده۱۵ این آیین نامه راجع به اصلاح و ابلاغ گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور بر اساس رای قطعی شده هیات حل اختلاف یا دادگاه است، در فرض سوال که گواهی انحصار وراثت واجد ایرادهای شکلی و سهو قلم و از جا افتادگی کلمات است، در هر صورت، صدور گواهی انحصار وراثت اصلاحی؛ حتی اگر گواهی با وجود ایرادهای مذکور .قطعیت یافته باشد، بر عهده سازمان ثبت احوال کشور است ۳ - به موجب بند»ث « ماده۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمه وری اسلامی ایران مصوب۱۴۰۳ و آیین نامه اجرایی این بند مصوب۲۶ / ۱۲ / ۱۴۰۳ هیات وزیران، به نحو اطلاق سازمان ثبت احوال کشور مکلف به صدور گواهی انحصار وراثت موضوع ماده۳۶۰ قانون امور حسبی مصوب۱۳۱۹ با رعایت ترتیبات مقرر در این بند و همچنین آیین نامه اجرایی آن شده است؛ از آنجا که در بند»ث «مذکور و آیین نامه اجرایی آن، انتشار آگهی منتفی شده و به موجب ماده۱۱ آیین نامه یادشده، مندرجات گواهی انحصار وراثت تصریح و تعیین شده و در خصوص نصاب اعتبار گواهی مذ کور به صورت محدود و یا نامحدود مقرره ای پیش بی نی نشده است، به نظر می رسد آن بخش از مقررات قانون امور حسبی مصوب۱۳۱۹ ؛ از جمله مواد۳۶۱ و۳۶۴ این قانون که ناظر به انتشار آگهی در فرض داشتن نصاب خاصی از بهای ترکه است و همچنین حکم ذیل ماده۳۶۳ آن مبنی بر افزایش این مبلغ هر سه سال یک بار توسط وزارت دادگستری با تصویب ریاست محترم قوه قضاییه، سالبه به انتفاء موضوع است؛ بر این اساس، در فرض سوال که گواهی انحصار وراثت به صورت محدود بر اساس ماده۳۶۴ قانون امور حسبی مصوب۱۳۱۹ صادر شده است، در حال حاضر اصولا انجام تشریفا ت مربوط به صدور گواهی یادشده وفق ماده۳۶۱ این قانون به وسیله دادگاه منتفی است و با توجه به اطلاق مقررات صدرالذکر، در فرض سوال، در حقیقت گواهی انحصار وراثت موضوع این آیین ن امه که در بند۵ ماده یک آن تعریف شده است، صادر نشده است و موضوع مشمول حکم ماده۲۰ ن آیی نامه یادشده است و سازمان ثبت احوال کشور به درخواست متقاضی، مطابق این ماده مکلف به صدور گواهی .انحصار وراثت است ۴ - سوال۴ .متعاقبا ارسال خواهد شد