لاولکس پرسش
در وقفنامه ای قید شده که تولیت ابتدا با واقف، سپس برای اکبر اولاد ذکور بطنی دختر واقف )اولاد صلبی داماد واقف( سپس برای اکبر اولاد ذکور ایشان؛ نسلا بعد نسل و بطنا بعد بطن، با رعایت طبقه مقدم می ب اشد؛ به موجب این وقفنامه، ابتدا واقف تولیت موقوفه را به عنوان متولی نخست به عهده گرفته و بعد از فوت وی اکبر اولاد ذکور بطنی دختر واقف )صلبی داماد واقف( متولی دوم شده است؛ این متول ی دارای سه برادر کوچکتر از خود و همچنین خود وی دارای دو پسر می.باشد در چنین فرضی با فوت متولی دوم که فرزند واقف )متولی نخست( می باشد، آیا تولیت به برادر بعدی متولی دوم می رسد یا به پسر متولی دوم؟
توضیح آنکه، در این خصوص حداقل دو دیدگاه وجود دارد؛ برخی معت قدند مفاد رای وحدت رویه شماره۱۳۴۲ مورخ۱۳۴۲/۱۲/۲۹ هیات عمومی دیوان عالی کشور، در مواردی حاکم است که در وقفنامه» صرفا « عبارت »نسلا بعد نسل « آمده باشد و در مواردی که عبارت»نسلا بعد نسل « دارای قید اضافه»اکبر اولاد «است، م جری نخواهد بود و آوردن قید»اکبر اولاد « به عبارت»نسلا بعد نسل « دلالت بر این دارد که واقف قصد داشته است تولیت در نسل های متوالی جریان یابد و نه آنکه تا آخر نسل اول ادامه یابد و سپس نوبت به نسل دوم برسد؛ بر این اساس، در فرض سوال، با توجه به قید»اکبر اولاد «در هر نسل، یک متولی مصداق خوا هد داشت و پس از .فوت وی، تولیت به اکبر اولاد ذکور متولی متوفی خواهد رسید و نه به برادر بعدی وی دیدگاه دوم آن است که با توجه به رای وحدت رویه شماره۱۳۴۲ مورخ۱۳۴۲/۱۲/۲۹ هیات عمومی دیوان عالی کشور، تولیت به برادر متولی متوفی می رسد و نه اکبر اولاد ذکور متولی .متوفی .خواهشمند است در این خصوص اعلام نظر فرمایید
پاسخ
در فرضی که در وقفنامه قید شده باشد که تولیت ابتدا با واقف، سپس برای اکبر اولاد ذکور بطنی دختر واقف و پس از آن برای اکبر اولاد ذکور ایشان نسلا بعد نسل و بطنا بعد بطن با رعایت طبقه مقدم می باشد، از آنجا که بر ،اساس اراده واقف ترتیب تولیت به گونه ای تعیین شده است که پس از هر متولی، اکبر اولاد ذکور وی سمت تولیت را بر عهده بگیرد؛ در نتیجه، با فوت هر متولی با وجود برادران دیگر از متولی قبلی، تولیت بر اساس استنباط ،عرفی از اراده واقف به اکبر اولاد ذکور متولی متوفی می رسد و نه به برادران دیگر متولی قبلی؛ زیرا، وفق ماده ۲۲۴ قانون مدنی، الفاظ عقود محمول است بر معانی عرفیه و در فرض سوال، حتی با فوت اکبر اولاد ذکور، عرفا این عنوان بر برادران دیگر صدق نمی کند و چنین فرضی متفاوت از حکم مندرج در رای وحدت رویه شماره ۳۵۶۱ مورخ۲۹ / ۱۲ / ۱۳۴۲ هیات عمومی دیوان عالی کشور است که ناظر بر تر تیب تولیت در فرضی است که در وقفنامه»نسلا بعد نسل « به عنوان متولی تعیین شده است و به همین سبب و به موجب این رای وحدت رویه ،تا زمانی که حتی یک نفر از نسل مقدم وجود داشته باشد نوبت به نسل بعدی نمی رسد. با این حال و با وج ود مراتب فوق الذکر، تشخیص مصداق بر ع هده مرجع قضایی رسیدگی.کننده است