لاولکس پرسش
زوج در سال۱۳۵۶ فوت کرده است و مطابق قانون وقت، به همسران او از اموال منقول و بهای ابنیه و اشجار به ارث رسیده است؛ اسناد مالکیت به نام وراث صادر شده و معاملات متعددی نسبت به آن انجام شده است و حتی یکی از زوجه ها سهم الارث خود و دیگر دارایی اش را به دو پسرش صلح کرده است و دادگاه هم حکم بر تنفیذ صلح نامه صادر کرده است. یکی از زوجه ها در سال۱۳۶۰ و دیگری در سال۱۳۸۰ فوت کرده است؛ پس از آن ماده۹۴۶ قانون مدنی در سال۱۳۸۷ اصلاح و مقرر شده است زوجه از قیمت اموال غیر منقول هم ارث می برد؛ در تبصره الحاقی۱۳۸۹ به این ماده مقرر شده است مفاد ماده در خصوص وراث متوفایی که قبل از تصویب آن فوت کرده اند؛ اما ترکه تقسیم نشده است نیز لازم الاجرا است؛ در فرض سوال، نوادگان زوجه دوم که از زوج فرزند هم نداشته است و پسران زوجه اول مدعی هستند که زوجه ها باید از قیمت اموال غیر منقول هم .ارث ببرند با توجه به حکم ماده۹۵۶ قانون مدنی که مقرر می :دارد» اهلیت برای دارا بودن حقوق با زنده متولد شدن انسان شروع و با مرگ او تمام می شود« ، در فرض سوال که در هنگام تصویب ماده۹۴۶ اصلاحی قانون مدنی، زوجه ها در قید حیات نبوده اند و اهلیت تمتع برای بهره مندی از حقی که قانون جدید برای زنان در نظر گرفته است را نداشته اند، آیا همچنان فرزندان و نوه های آنها از قیمت اموال غیر منقول ارث می برند؟ آیا زوجه ها باید در زمان تصویب قانون جدید در قید حیات بوده و اهلیت تمتع داشته باشند و یا آنکه حقوق مصرح در ماده اصلاحی مستقیما به قایم مقام آنها به ارث می رسد؟ توضیح آنکه تبصره ماده۹۴۶ اصلاحی قانون مدنی مقرر کرده است حکم این ماده در خصوص متوفایی )مورث( که پیش از تصویب قانون فوت کرده و ترکه او تقسیم نشده است، لازم الاجرا است؛ اما تصریحی ندارد که در فرض فوت ورثه )زوجه( پیش از تصویب قانون، همچنان زوجه از این حق قانونی برخوردار است یا آنکه فاقد چنین حقی است؟
پاسخ
با توجه به تبصره )الحاقی۱۳۸۹ ( ماده۹۴۶ قانون مدنی )اصلاحی۱۳۸۷ (، ملاک اعمال حکم این ماده مبنی بر برخورداری زوجه از قیمت اموال غیر منقول؛ اعم از عرصه و اعیان در خصوص وراث مت وفایی که پیش از تصویب این ماده فوت کرده است، عدم تقسیم ترکه است؛ بر این اساس، در فرض سوال که پیش از اصلاح ماده ۹۴۶ قانون مدنی در سال۱۳۸۷ و بر اساس قانون حاکم در آن زمان، ترکه تقسیم شده است، موجبی برای تسری حکم ماده۹۴۶ اصلاحی به زوجه های فرد متوفا نیست و حیات یا عدم حیات آنان؛ آنگونه که در فرض سوال آمده است، در زمان تصویب ماده۹۴۶ .اصلاحی، موثر در مقام نیست فریده شکری