نظریه مشورتی ۷/۱۴۰۰/۹۸۵ مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۱۳

۱ - برای تشخیص سابقه محکومیت موثر کیفری، آیا مجازات قانونی و درجه اولیه آن در قانون ملاک اعمال ماده۲۵ قانون مجازات اسلامی است یا مجازات مندرج در دادنامه )محکومیت قضایی(؟ ۲ - اگر مجازات موضوع دادنامه و محکومیت قضایی و یا قانونی اولیه حسب مورد با شرایط و ا وصاف بند یک فوق به یکی از علل قانونی هم چون ماده۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری یا عفو یا تقلیل و یا تبدیل اجباری و غیره پس از قطعیت حکم تغییر یابد،آیا ملاک تشخیص سابقه محکومیت موثر کیفری، حکم قطعی اولیه است یا حکم ثانویه پس از اعمال نهادهای ارفاقی و یا قانو نی؟ ۳ - طبق بند»پ « ماده۴۵ الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر در سال۱۳۹۶ ، در مواردی که مرتکب به علت ارتکاب جرایم موضوع این قانون سابقه محکومیت قطعی به اعدام یا حبس ابد و یا حبس بیش از پانزده سال دارد، قواعد و مجازات صدر آن ماده )اعدام( بر مرتکبین بار می شود. اگر در مورد چنین فردی،مجازات مورد دادنامه و محکومیت قضایی و یا قانونی اولیه به یکی از علل قانونی هم چون عفو، تقلیل و یا تبدیل اجباری، به غیر اعدام و غیر حبس ابد و یا کمتر از پانزده سال حبس تبدیل شود، آیا باز هم قواعد بند»پ « و صدر ماده۴۵ الحاقی به قا نون مبارزه با مواد مخدر پا برجاست؟ آیا سوابق اولیه ملاک است یا موارد تبدیلی و تخفیفی؟

۱ - با عنایت به تصریح ماده۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ :که مقرر داشته» محکومیت قطعی کیفری در جرایم عمدی پس از اجرای حکم یا شمول مرور زمان در مدت مقرر در این ماد ه، محکوم را از حقوق اجتماعی به عنوان مجازات تبعی محروم می کند« ، ملاک داشتن یا نداشتن سابقه محکومیت موثر کیفری، همان محکومیت قطعی کیفری مندرج در حکم است؛ هرچند در تعیین مجازات به لحاظ جهات قانونی مقررات تخفیف .یا تشدید اعمال شده باشد ۲ - مجازاتی که پس از اعم ال ماده۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب۱۳۹۲ صادر و اجرا می ،شود محکومیت قطعی کیفری محسوب می شود و ملاک محرومیت یا عدم محرومیت محکوم از حقوق اجتماعی )مجازات تبعی( است و چنانچه در اثر صدور حکم محکومیت قطعی اولیه و اجرای آن، محکوم به عنوان مجازات تبعی از حقوق اجتماعی محروم شده باشد، هرگاه محکومیت قطعی کیفری در جرایم عمدی که پس از اعمال ماده۴۸۳ قانون مذکور صادر شده است فاقد مجازات تبعی باشد، آثار مجازات تبعی ناشی از محکومیت قطعی اولیه رفع می.شود ۳ - اولا، اعمال سوابق محکومیت قطعی موضوع بند»پ « ماده۴۵ الح اقی به قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب ۱۳۹۶ در تعیین مجازات، ناظر به مرتکبان جرایمی است که پس از لازم الاجرا شدن این قانون، مرتکب جرایمی می شوند که در این قانون دارای مجازات اعدام یا حبس ابد است و مبنای محاسبه اعمال تخفیف مجازات مشمولان اعدام و حبس ابد مطاب ق رای وحدت رویه شماره۷۸۳ مورخ۱۹/۹/۱۳۹۸ هیات عمومی دیوان ،عالی کشور»مجازات موجود قابل اجرا است« ؛ بنابراین اگر فردی سابقه محکومیت قطعی به اعدام را داشته و پیش از لازم الاجرا شدن ماده واحده الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب۱۳۹۶ ، )با داشتن یک سابقه محکومیت به حبس بیش از پانزده سال( مشمول عفو مقام معظم رهبری قرار گرفته و مجازات اعدام وی به »حبس ابد « تبدیل شده باشد، مشمول بند»ب « ماده۱۰ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ است و در اجرای ماده واحده الحاقی موصوف، مجازات محکوم باید به»حبس و جزای نقدی درجه دو « تبدیل شود و ملاک سابقه محکومیت موضوع بند»پ «ماده واحده مورد بحث نیز میزان محکومیت قابل اجرا، یعنی محکومیت تبدیل یا تخفیف یافته است